نرخ اوراق دولتی واقعی شد

دنیای بورس: در سال‌های اخیر، نرخ بهره به یکی از مهم‌ترین متغیر‌های اثرگذار بر اقتصاد ایران تبدیل شده است؛ متغیری که هر تغییر آن می‌تواند تعادل بازار‌ها را بر هم بزند و تصمیم سرمایه‌گذاران را دستخوش تغییر کند.  
کشف نرخ ۳۸ درصدی اوراق خزانه دولتی در بازار سرمایه، بار دیگر توجه فعالان اقتصادی را به سمت پیامد‌های افزایش نرخ بهره جلب کرده است. نرخی که می‌تواند جذابیت سایر فرصت‌های سرمایه‌گذاری را کاهش داده و جریان نقدینگی را تحت تأثیر قرار دهد.  
مصطفی امیدقائمی کارشناس اقتصادی در گفت‌و‌گو با ما به بررسی این پدیده از زاویه‌ای متفاوت پرداخته است.  امیدقائمی درباره دلیل افزایش نرخ اوراق گفت: کسری بودجه عامل مهمی است، اما باید یک نکته را روشن کنیم، نرخ اوراق دولتی امروز افزایش نیافته، بلکه واقعی شده است. در سال‌های گذشته دولت با الزام صندوق‌ها و نهاد‌ها به خرید اوراق، عملاً با نرخ‌های پایین‌تر از واقعیت بازار تأمین مالی می‌کرد.
او افزود: در یک سال و نیم اخیر، نرخ اوراق شرکتی عمدتاً بالای ۴۰ درصد بوده و نرخ مؤثر تسهیلات بانکی نیز در محدوده ۳۵ تا ۳۶ درصد قرار داشته است. در چنین شرایطی منطقی نیست که اوراق دولتی با نرخ‌های ۲۷ یا ۲۸ درصد تأمین مالی شوند. قبلا دولت با الزاماتی که گذاشته بود با نرخ کمتری تامین مالی می‌کرد، اما اکنون ناچار است با نرخ‌های واقعی بازار و در رقابت با شرکت‌ها تأمین مالی کند.
او تاکید کرد: حالا نرخ‌ها شفاف شده و به یکدیگر رسیده‌اند. وقتی رقابتی صورت نگیرد و اجازه داده نشود بازار مطابق مکانیسم خود عمل کند نتیجه این می‌شود که بازار دیر یا زود مکانیسم خودش را قالب می‌کند و دولت هم چاره‌ای ندارد جز اینکه در این مکانیستم عمل کند. شاید اگر دولت از ابتدا با بازار حرکت می‌کرد الان شاهد رشد کمتر نرخ‌ اوراق بودیم.
امید قائمی درباره اینکه آیا بازار سرمایه ظرفیت جذب بیشتر اوراق را دارد یا خیر گفت: به نظرم خیر بازار سرمایه در وضعیت کنونی این ظرفیت را ندارد چرا که صندوق‌ها حجم محدودی دارند. مخاطبی که بتوانیم از بازار سرمایه جذب کنیم با محدودیت روبه‌رو است. فشار وارد کردن به این حوزه هم موجب افزایش نرخ می‌شود و سهم تامین مالی شرکت‌ها کاهش می‌یابد. اوراق دولتی باید به نوعی مدیریت شوند که موجب افزایش بیشتر نرخ نشوند.  
امیدقائمی درباره اینکه افزایش ابزار‌ها در بازار (همچون صندوق ها) و در ادامه افزایش نرخ‌ها می‌تواند معاملات سهام را دچار مشکل کند؟، گفت: بخشی از مخاطبین که برای مثلا صندوق‌های طلا از بازار سهام جذب می‌شوند، اما بخشی از آنها از خارج از بازار می‌آیند. باید به این نکته توجه کنیم که صندوق‌های طلا ۴۰۰ همت از نقدینگی جامعه را ساماندهی و شفاف کرده‌اند. بازار‌های سرمایه کمک مهمی در جذب نقدینگی و شفافیت بازار دارند و این بسیار مهم است. به نظر من افزایش ابزار‌ها به کلیت بازار کمک می‌کند.  
او درباره افزایش نرخ سود بدون ریسک و تاثیر آن بر بازار سرمایه گفت: این هم یک بازار است، عده‌ای بدون ریسک سرمایه گذاری کنند و برخی در طلا  و برخی دیگر هم در سهام. همه این بازار‌ها بر یکدیگر تاثیرگذارند و گاهی فشار وارد می‌کنند. وجود همه اینها و شفافیت آنها بسیار کمک می‌کند و نقش بازار سرمایه در مدیریت اقتصاد و بازار را افزایش می‌دهد.
او درباره اینکه  افزایش نرخ بهره چه اثری بر تأمین مالی تولید دارد؟، گفت: با نرخ‌های فعلی، شروع پروژه‌های بزرگ جدید بسیار دشوار شده است. اما پروژه‌هایی که به مراحل پایانی رسیده‌اند یا در حوزه‌های صادرات‌محور و همگام با تورم و نرخ ارز فعالیت می‌کنند، همچنان می‌توانند از بازار سرمایه تأمین مالی شوند.
این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: ثبات نرخ بهره تنها در صورتی محقق می‌شود که مکانیزم بازار پذیرفته شود. دولت نباید با دستور و سهمیه، نرخ‌ها را تحمیل کند. نرخ بهره باید در یک بازار رقابتی و شفاف و بر اساس عرضه و تقاضا کشف شود. تجربه نشان داده هر جا بازار سرکوب شده، در نهایت با نرخ‌های بالاتر خود را اصلاح کرده است.