مجتبی شهبازی – تحلیلگر بازار سرمایه
تنشهای ژئوپلیتیکی اخیر و آغاز جنگ اخیر، بازار سرمایه ایران را با یکی از جدیترین شوکهای سالهای گذشته مواجه کرد. در پی افزایش نااطمینانیها، معاملات بورس اوراق بهادار تهران تا اطلاع ثانوی متوقف شد و سرمایهگذاران با فضایی روبهرو شدند که ریسکهای عملیاتی و اقتصادی بیش از هر زمان دیگری بر تصمیمات سرمایهگذاری سایه انداخته بود.
بررسی تجربههای تاریخی و همچنین آثار اولیه تحولات اخیر نشان میدهد در چنین شرایطی، صنایعی که به صادرات محصولات یا واردات مواد اولیه وابستگی بالایی دارند، بیش از سایر بخشهای بازار در معرض فشار قرار میگیرند. اختلال در زنجیره تأمین، محدودیتهای تجاری، دشواریهای نقلوانتقال مالی و افزایش هزینههای تولید، مهمترین عواملی هستند که میتوانند سودآوری این شرکتها را تحت تأثیر قرار دهند.
در جریان درگیریهای اخیر نیز بخشی از زیرساختهای صنعتی کشور با آسیب مواجه شد. شرکتهای بزرگ فولادی از جمله فولاد خوزستان و فولاد مبارکه با چالشهای عملیاتی روبهرو شدند و آسیب به برخی واحدهای یوتیلیتی، شامل تأسیسات تولید برق و آب صنعتی، موجب ایجاد اختلال در زنجیره تأمین صنایع مختلف شد. این شرایط تنها به صنایع فولادی محدود نماند و بسیاری از واحدهای تولیدی که مواد اولیه خود را از زنجیره فولاد و پتروشیمی تأمین میکنند، با محدودیت دسترسی به مواد اولیه مواجه شدند.
همزمان نوسانات شدید ارزی، افزایش انتظارات تورمی، محدودیت در صادرات کالا و نگرانی سرمایهگذاران از کاهش نقدشوندگی داراییها، فشار مضاعفی بر صنایع وابسته به تجارت خارجی وارد کرد. در چنین فضایی معمولاً بخشی از سرمایهها به سمت صنایع تدافعیتر حرکت میکند. صنایعی که اتکای کمتری به واردات و صادرات دارند و بخش عمده فعالیت آنها بر پایه مواد اولیه داخلی و تقاضای مصرفی پایدار است.
بر همین اساس سه گروه سیمان، آهک و گچ، محصولات غذایی و آشامیدنی به جز قند و شکر و همچنین زراعت و خدمات وابسته، از منظر تابآوری در برابر شرایط بحرانی در موقعیت مناسبتری قرار دارند. صنعت سیمان به دلیل بهرهگیری از مواد معدنی داخلی، وابستگی ناچیز به واردات و برخورداری از تقاضای پایدار داخلی، از جمله گزینههای قابل توجه محسوب میشود. علاوه بر این، نیاز به بازسازی زیرساختها و اماکن آسیبدیده میتواند در میانمدت به افزایش تقاضا برای محصولات این صنعت منجر شود.
در گروه محصولات غذایی و آشامیدنی نیز ماهیت ضروری کالاهای تولیدی، اتکای نسبی به مواد اولیه داخلی و امکان اصلاح نرخ فروش محصولات، شرایطی را فراهم کرده که این صنعت بتواند ثبات بیشتری نسبت به بسیاری از صنایع دیگر تجربه کند. وضعیت مشابهی در بخش زراعت و خدمات وابسته مشاهده میشود. بخشی که به عنوان یکی از پایههای تأمین امنیت غذایی کشور شناخته میشود و در بسیاری از نمادهای آن وابستگی مستقیم به واردات یا صادرات محدود است. همچنین افزایش نرخ فروش محصولات کشاورزی میتواند از سودآوری این شرکتها حمایت کند.
در انتخاب شرکتهای برتر هر یک از این صنایع نیز تلاش شده است مجموعهای از معیارهای بنیادی و ارزشیابی مورد توجه قرار گیرد. در این میان، پایین بودن وابستگی به مواد اولیه وارداتی و درآمدهای صادراتی، برخورداری از نسبتهای ارزندگی مناسب از جمله P/E و P/E Forward و همچنین سابقه مطلوب در تقسیم سود نقدی طی سالهای گذشته، به عنوان مهمترین شاخصهای انتخاب نمادها در نظر گرفته شدهاند. بر این اساس، شرکتها بر مبنای کمترین نسبت تحلیلی P/NAV رتبهبندی شدهاند تا علاوه بر تابآوری عملیاتی، از منظر ارزشگذاری نیز در موقعیت مناسبتری قرار داشته باشند.
سیمان، آهک و گچ
این صنعت به دلیل ماهیت تولید و تقاضای داخلی، یکی از مقاومترین بخشها در شرایط جنگی است. نمادهای منتخب، وابستگی صادراتی پایینتری نسبت به نمادهای همگروه خود دارند.
نمادهای منتخب این صنعت بر اساس معیارهای ذکر شده،شامل موارد زیر می شود:
ردیف | نام شرکت | نماد | P/E | EPS Forward | قیمت هر سهم (ریال) | تقسیم سود (میانگین ۳ساله) | P/E Forward | فروش صادراتی |
1 | سیمان خزر | سخزر | 5.4 | 1,240 | 4,089 | 95% | 3.3 | 0.4% |
2 | سیمان شرق | سشرق | 3.9 | 3,269 | 11,270 | 86% | 3.4 | 2% |
3 | سیمانهگمتان | سهگمت | 4.5 | 31,075 | 112,440 | 83% | 3.6 | 0.1% |
4 | سیمان اردستان | اردستان | 4.7 | 5,735 | 22,100 | 85% | 3.9 | 0% |
5 | سیمان صوفیان | سصوفی | 4.6 | 32,939 | 130,040 | 95% | 3.9 | 9.5% |
باوجود آسیب به برخی زیرساختهای کشور، تعطیلی یا کاهش شدید فعالیت تعدادی از واحدهای پتروشیمی باعث کاهش مصرف کلی گاز صنایع شده است. بنابراین انتظار میرود قطعی گاز صنعت سیمان در تابستان پیشرو، مشابه سنوات گذشته باشد.
لازم به توجه است که امکان تصمیم دولت بر عدم عرضه محصولات سیمانی در بورس کالا و الزام به فروش شرکتهای سیمانی با نرخ دستوری به دلیل شرایط کشور، ممکن است این صنعت را با کاهش حاشیه سود مواجه کند.
محصولات غذایی و آشامیدنی به جز قند و شکر
صنعت غذایی از جمله صنایع کاملاً مقاوم است که تقاضای محصولات آن در هر شرایطی (حتی جنگ و بحران) ثابت باقی میماند. اکثر شرکتهای این گروه بر پایه مواد اولیه داخلی فعالیت میکنند و وابستگی محدودی به واردات دارند. این صنعت نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی کشور دارد و از حمایتهای دولتی نیز برخوردار است.
شرکتهای انتخابشده در این گزارش، کمترین وابستگی را به واردات مواد اولیه و صادرات دارند که آنها را در برابر بستهشدن مرزها و نوسانات ارزی مقاوم میسازد.
نمادهای منتخب این صنعت بر اساس معیارهای ذکر شده،در جدول زیر آمده¬است.
ردیف | نام شرکت | نماد | P/E | EPS Forward | قیمت هر سهم (ریال) | تقسیم سود (میانگین ۳ساله) | P/E Forward | فروش صادراتی |
1 | پنبه و دانههای روغنی خراسان | غدانه | 4.2 | 3,000 | 6,460 | 50% | 2.2 | 0% |
2 | نشاسته و گلوکز آردینه | آردینه | 5.9 | 5,700 | 15,260 | 75% | 2.7 | 0% |
3 | کشت و صنعت شهداب ناب خراسان | غشهداب | 3.6 | 356 | 1,401 | 10% | 3.9 | 0% |
4 | کشت و صنعت چین چین | غچین | 5.2 | 795 | 3,316 | 12% | 4.2 | 7.4% |
5 | تولیدی مهرام | غمهرا | 7.4 | 1,812 | 8,510 | 72% | 4.7 | 0% |
زراعت و خدمات وابسته
صنعت زراعت و خدمات وابسته به آن، پایه و اساس امنیت غذایی کشور محسوب میشود. شرکتهای فعال در این حوزه عمدتاً بر پایه منابع داخلی اعم از زمین، آب، نهادههای کشاورزی و دامپروری فعالیت میکنند و وابستگی به واردات مواد اولیه تحتتأثیر تحریم قرار ندارد. تقاضای محصولات کشاورزی و دامپروری همیشه وجود دارد و در شرایط جنگی حتی ممکن است با افزایش تقاضا جهت ذخیرهسازی مواجه شود.
این صنعت به دلیل خودکفایی بالا، یکی از امنترین گزینهها برای سرمایهگذاری مقاوم در شرایط فعلی است.
برخی از نمادهای منتخب این صنعت بر اساس معیارهای ذکر شده شامل شرکت های زیر است:
ردیف | نام شرکت | نماد | P/E | EPS Forward | قیمت هر سهم (ریال) | تقسیم سود (میانگین ۳ساله) | P/E Forward | فروش صادراتی |
1 | کشاورزی مکانیزه اصفهان کشت | زکشت | 3.7 | 3,360 | 10,830 | 50% | 3.2 | 0% |
2 | کشت و صنعت و دامپروری پگاه فارس | زفارس | 4.0 | 3,201 | 10,820 | 40% | 3.4 | 0% |
3 | کشاورزی و دامپروری بینالود | زبینا | 3.9 | 1,768 | 6,540 | 80% | 3.7 | 0% |
4 | دامداری تلیسه نمونه | تلیسه | 4.1 | 1,263 | 4,723 | 95% | 3.7 | 0% |
5 | کشاورزی و دامپروی مگسال | زمگسا | 4.6 | 12,540 | 52,790 | 71% | 4.2 | 0% |
نهایتا این موضوع مطرح می شود که در سناریوی ادامه تنشهای ژئوپلیتیکی و محدودیتهای مرزی، نمادهای ذکر شده به دلیل عدم وابستگی به واردات و صادرات، تقاضای ضروری داخلی، فرصتهای سرمایهگذاری نسبتاً کمریسکتری را ارائه میدهند. این شرکتها احتمالاً کمترین آسیب را پس از بازگشایی بورس دیده و در میانمدت پتانسیل بازدهی مناسبی خواهند داشت.