سعید قاسملو- کارشناس بازار سرمایه
به گزارش دنیای بورس بازار اختیار معامله در ایران، که هنوز در مرحله نوپایی و توسعه قرار دارد، این روزها با یکی از جدیترین چالشهای تاریخ خود مواجه شده است. وقوع شرایط جنگی و تعطیلی طولانیمدت بازار سرمایه، عملاً سازوکار طبیعی این بازار را مختل کرده و بسیاری از معاملهگران و نهادهای مالی را در وضعیت دشوار قرار داده است.
ماهیت بازار اختیار معامله مبتنی بر «زمان» است. در این بازار، ارزش قراردادها نهتنها به جهت حرکت قیمت، بلکه به تعداد روزهای باقیمانده تا سررسید وابسته است. هنگامی که بازار برای مدت طولانی بسته میشود، زمان قراردادها همچنان سپری میشود، اما معاملهگران امکان مدیریت موقعیتهای خود را ندارند. این مسئله باعث شده بسیاری از استراتژیهای حرفهای عملاً کارایی خود را از دست بدهند و متحمل زیان شوند.
در هفتههای اخیر، استراتژیهایی مانند اسپردها، استرادل، استرنگل، کاوردکال، پروتکتیو پوت و حتی موقعیتهای هجینگ که با هدف مدیریت ریسک طراحی شده بودند، به دلیل توقف معاملات و از بین رفتن ارزش زمانی قراردادها دچار آسیب جدی شدهاند. معاملهگرانی که بر مبنای تعداد مشخصی روز معاملاتی اقدام به خرید اختیار کرده بودند، اکنون با کاهش شدید ارزش قراردادها مواجهاند؛ در حالی که اساساً فرصتی برای معامله، پوشش ریسک یا مدیریت موقعیتهای خود نداشتهاند.
بازار اختیار معامله، بازاری نوپا اما بسیار مهم برای آینده بازار سرمایه ایران شناخته می¬شود. توسعه این بازار میتواند به افزایش عمق بازار، مدیریت ریسک، جذب سرمایهگذاران حرفهای و ارتقای کارایی بازار سرمایه کمک کند. به همین دلیل، حمایت از این بخش در شرایط بحرانی، صرفاً حمایت از گروهی معاملهگر نیست؛ بلکه حمایت از آینده ابزارهای مالی نوین کشور است.
در شرایط فعلی، بیشترین فشار متوجه خریداران قراردادهای اختیار معامله شده است. این گروه به دلیل ماهیت زمانی قراردادها، بدون آنکه امکان هیچگونه اقدام یا واکنش در بازار را داشته باشند، در معرض فرسایش زمانی و کاهش ارزش دارایی خود قرار گرفتهاند. اگر بازار سرمایه در چنین شرایطی از خریداران حمایت نکند، بخشی از فعالان حرفهای و سرمایههای تخصصی این بازار ممکن است برای همیشه از بازار مشتقه خارج شوند. اتفاقی که میتواند روند توسعه بازار اختیار معامله در ایران را با آسیب جدی مواجه کند.
در چنین شرایطی، تصمیمگیران بازار باید راهکاری اتخاذ کنند که هم از حقوق معاملهگران حفاظت شود و هم نهادهای مالی و بازارگردانها دچار آسیب غیرقابل جبران نشوند. بنابراین ضروری است راهحلی انتخاب شود که تعادل و اعتماد را به بازار بازگرداند.
به نظر میرسد منطقیترین و عادلانهترین راهکار، تمدید مدت قراردادهای اختیار معامله به اندازه روزهای تعطیلی بازار باشد. بسیاری از فعالان این بازار، قراردادها را بر اساس تعداد مشخصی روز معاملاتی خریداری کردهاند و عبور زمان در دورهای که امکان معامله وجود نداشته، نباید به زیان آنها تمام شود. در واقع، زمانی که بازار متوقف بوده، فرسایش زمانی قراردادها نباید به شکل عادی ادامه پیدا کند، چرا که معاملهگران امکان هیچگونه اقدام، پوشش ریسک یا خروج از موقعیت را نداشتهاند.
اگر بازار سرمایه قصد دارد اعتماد فعالان حرفهای را حفظ کند و مسیر توسعه ابزارهای مشتقه را ادامه دهد، امروز زمان تصمیمگیری دقیق و حمایتی است. اضافه شدن روزهای تعطیلی بازار به سررسید قراردادهای اختیار معامله، میتواند اقدامی مؤثر برای حمایت از خریداران، حفظ اعتماد فعالان حرفهای و جلوگیری از تضعیف آینده بازار مشتقه ایران باشد.