به گزارش دنیای بورس به نقل از ایسنا، با هدف قرار گرفتن مهمترین کارخانجات فولاد، صنایع وابسته و سیمان در حمله آمریکایی ـ صهیونی به کشور بخشی از توان حوزه صنعت، پروژههای عمرانی، طرحهای زیرساختی و ساختمانی از دست رفت. دشمن ابتدا هفتم فروردین و سپس یازدهم فروردین به کارخانههای فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان حمله کرد که به توقف فعالیت این مراکز انجامید.
فولاد اکسین اهواز و مجتمع فولاد سفیددشت فرخنده شهر چهارمحال و بختیاری نیز هدف قرار گرفت. برآورد اولیه حاکی از آن است که بازسازی و ورود فولاد مبارکه اصفهان به مدار تولید بین دو تا سه سال زمان میبرد. فولاد خوزستان نیز شش ماه تا یک سال فرصت نیاز دارد تا بازسازی شود.ایران دهمین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان است که در سال ۲۰۲۵ تولید سالانه فولاد خام ایران حدود ۳۱.۸ میلیون تن برآورد شده است
بر اثر شدت حملات و حجم خسارات در فولاد مبارکه خطوط تولید آلیاژی و نیروگاههای کارخانه خسارات سنگینی دیدهاند و آنطور که برخی مدیران این شرکت اعلام کردند تمامی خطوط تولید بهطور کامل متوقف شدهاند. در مجتمع فولاد خوزستان نیز بر اساس گزارشهای منتشر شده، شدت آسیبها به حدی بوده که به زیرساختهای اصلی آسیب مستقیم وارد شده و تمامی خطوط تولید تخریب شده است.
طرح مسکن ملی در جنگ هم متوقف نشد
علیرغم بمبارانهای مکرر دشمن، فعالیتهای عمرانی و ساخت مسکن در اقصی نقاط کشور بیوقفه ادامه پیدا کرد و به گفته مسئولان وزارت راه و شهرسازی، در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۵ تعداد بیشتری از واحدهای مسکونی تکمیل و تحویل خواهد شد. فرزانه صادق ـ وزیر راه و شهرسازی ـ در اولین روزهای حملات دشمن بر اهمیت تسریع در روند بازسازی و ارائه خدمات فوری به خانوادههای متاثر تاکید کرد.
او در روزهای اخیر نیز گفت: پرداخت وام ودیعه مسکن به همه خسارتدیدگان واجد شرایط ناشی از جنگ در اولویت شبکه بانکی قرار دارد و منابع آن نیز تامین شده است.
در اثر جنگ آمریکایی ـ صهیونی علیه ایران بالغ بر ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت به کشور وارد شد. طبق آمار در شهر تهران ۳۹ هزار و ۵۸۵ واحد و در کل کشور ۹۹ هزار و ۸۷۸ واحد دچار آسیب شده است. اگرچه از این تعداد در تهران ۳۲ هزار واحد و در سایر شهرها ۴۹ هزار واحد خسارت جزئی دیده و تا کنون عملیات تعمیر ۱۸ هزار واحد در کشور به اتمام رسیده است.
با توجه به محدودیت منابع مالی، آنطور که فاطمه مهاجرانی ـ سخنگوی دولت ـ اعلام کرده، برای ترغیب سازندگان به نوسازی و بازسازی، تراکم شناور به آنها اختصاص مییابد. به طور مثال اگر واحد تخریب شده پنج طبقه بوده، شهرداری دو طبقه تراکم اضافی رایگان در اختیار سازندگان قرار خواهد داد. هزینه خدمات سازمان نظام مهندسی و پروانه ساختمانی نیز رایگان است.
شرکتهای بورسی تحت تاثیر جنگ قرار گرفتند
البته زخم جنگ فقط محدود به دو کارخانه بزرگ فولاد نبود بلکه بسیاری دیگر از مجتمعهای تولیدی بزرگ و ارزآور کشور از جمله واحدهای عظیم پتروشیمی دچار آسیب شد؛ به طوری که ۳۱ شرکت بزرگ بازار سهام مورد تهاجم دشمن قرار گرفت. مجموع ارزش بازار این شرکتها در حدود ۲ هزار و ۲۲۶همت معادل ۱۴.۲ میلیارد دلار برآورد میشود. این آسیبها میتواند صنایع خودروسازی، لوازم خانگی، طرحهای عمرانی و بخش ساختمان را تحت تاثیر قرار دهد.
به دنبال آسیب به کارخانجات ظرف چند روز قیمت آهن و فولاد ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش یافت اما قیمت پلاستیک و محصولات پلیمری به مراتب بیش از این ارقام افزایش پیدا کرد؛ تا جایی که قیمت محصولات پلاستیکی دو تا سه برابر شد.
صنعت فولاد نقش اصلی را در رونق اقتصادی دارد و به نوعی پیکره اقتصاد کشور بر این صنعت استوار است. از پروژههای زیرساختی گرفته تا ساختوساز مسکن، صنایع خودروسازی و لوازم خانگی به پایداری تولید فولاد بستگی دارند. بنابراین توقف یا محدودیت در فعالیت این صنایع اثر قابل توجهی را بر گردش در اقتصاد کشور خواهد داشت.
ایران دهمین تولیدکننده فولاد در جهان
ایران دهمین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان است که در سال ۲۰۲۵ تولید سالانه فولاد خام ایران حدود ۳۱.۸ میلیون تن برآورد شده است. برترین کارخانههای تولید در حوزه فولاد شامل فولاد مبارکه اصفهان، فولاد خوزستان، ذوب آهن اصفهان، فولاد کاوه جنوب کیش و فولاد هرمزگان هستند که از نظر ظرفیت تولید، صادرات، تکنولوژی و اثرگذاری اقتصادی پیشتاز هستند.
اما کارخانجات فولاد در کشور به همین تعداد محدود نمیشود. حدود ۵۰ کارخانه فولاد در نقاط مختلف کشور وجود دارد که میتوان از ظرفیت آنها برای پوشش دهی به اختلال تولید فولاد مبارکه و فولاد خوزستان استفاده کرد.
بخش ساختمان و عمران به طور گستردهای به محصولات فولاد مبارکه وابسته است و هر نوع رکود در صنعت فولاد میتواند به کاهش عرضه و تغییر هزینه تولید مسکن منجر شود. تولید لوله، پروفیل، سازههای فلزی و حتی اجرای پروژههای بزرگ دولتی و طرحهایی مانند نهضت ملی مسکن، ممکن است با کمبود مواد اولیه و افزایش هزینهها روبهرو شود. تا پیش از جنگ نیز قیمت نهادههای ساختمانی همتراز با تورم نقطه به نقطه تا ۷۰ درصد افزایش پیدا کرده بود.
اگرچه در طول جنگ ۴۰ روزه بازار مسکن در تهران تحت تاثیر بحران با توقف معاملات و ثبات قیمت همراه شد اما برخی گزارشهای غیررسمی از رشد چشمگیر قیمتهای اعلامی از سوی فروشندگان ویلا در شمال کشور حکایت دارد. علاوه بر تورم سیستماتیک که معمولا هر ساله بازار مسکن با آن مواجه میشود، امسال بخشی از سرمایههای سرگردان ملکی پایتخت در جستوجوی امنیت از شمال کشور سردرآورد. اما در صورت ایجاد وضعیت «نه جنگ، نه صلح» رکود تورمی میتواند دامنگیر بازار ملک در تمام کشور شود.
تامین نیاز فولاد داخل در اولویت است
اگرچه کاهش قابل توجه آهن و فولاد در نتیجه آسیب به زیرساختهای اقتصادی ممکن است به کاهش عرضه، افزایش قیمت و وابستگی کوتاه مدت به واردات، بخصوص واردات فولاد از چین منجر شود اما بعید است در بلندمدت اثر قابل توجهی بر صنایع پایین دستی ایجاد کند. دولت برای غلبه بر پیامدهای کاهش نهادههای تولید، صادرات فولاد را منع و به کارخانجات اعلام کرده فعلا تمرکز خود را بر تامین نیاز داخلی معطوف کنند.
از سوی دیگر دولت قصد دارد ظرفیت بازار سرمایه را برای بازسازی کارخانجات به کار گیرد. حجتاله صیدی ـ رییس سازمان بورس و اوراق بهادار ـ در یادداشتی در صفحه شخصی خود در فضای مجازی نوشت: بازار سرمایه از هیچ کوششی در راستای تجمیع سرمایه برای ساختن فولاد مبارکهای بزرگتر و مبارکتر و فولاد خوزستانی قویتر در کوتاهترین زمان دریغ نخواهد کرد.
تولید متوقف نشد
نکته قابل توجه این است که بسیاری از شرکتهایی که آسیب مستقیم ندیده بودند، با حس مسئولیتپذیری بالا، نهتنها فعالیت خود را متوقف نکردند، بلکه تلاش کردند خلأ ایجاد شده در بازار را نیز جبران کنند.
مصطفی عبداللهی ـ عضو هیأت مدیره انجمن نوردکاران ـ گفته که بخش خصوصی میتواند آسیبهایی که به صنعت فولاد وارد شده را جبران و اشتغال را دوباره ایجاد کند.
عبداللهی بیان کرد: قطعاً اگر کارخانه بزرگ و مادری مانند فولاد مبارکه تعطیل شود، بسیاری از زیرمجموعهها و کارخانجات پاییندستی به دلیل کمبود مواد اولیه دچار مشکل خواهند شد. همچنین با این وضعیت دلار، بحث واردات نیز با قیمتهای بالایی مواجه خواهد شد.
جبران خلأ تولید از طریق کارخانجات کوچک
وی در پاسخ به این پرسش که با توجه به اینکه بخش زیادی از صنعت فولاد کشور در دوران تحریم راهاندازی شده است، آیا توانمندی لازم برای بازگشت به چرخه تولید پس از این بحران در کشور وجود دارد یا خیر، متذکر شد که در بخش کارخانجات کوچکتر، کشورمان توانایی افزایش تولید را داراست؛ اما کارخانجات بزرگ مانند فولاد مبارکه شرایط خاص خود را دارند. این کارخانجات به تکنولوژیهای پیشرفتهای نیاز دارند که به راحتی قابل بازسازی نیستند. اما در صنایع کوچکتر امکان بومیسازی پیش از حمله وجود داشته و اکنون هم وجود دارد.
در همین رابطه رضا شهرستانی ـ عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی ـ گفت: با تخریب صنایع فولادی احتمالا صادرات مقاطع فولادی ایران به صفر برسد، اما کمبودی در بازار داخل ایجاد نخواهد شد.
وی افزود: تعدادی از کارخانههای فولادی از مدار تولید خارج هستند و این موضوع به وضعیت بازار هم تاثیر میگذارد، اما وزارت صمت در تصمیمی عاقلانه در نظر دارد که فولاد مبارکه ورقهایی که در داخل نیاز است را تأمین کند و شرکتهایی هم که از فولاد مبارکه خرید میکردند، ثبت سفارش کنند.
پیشنهادهایی برای حفظ جریان تولید در شرایط بحرانی
علی اکبر کلانتر - عضو هیئت مدیره خانه صمت - در بیان پیشنهادهایی برای حفظ جریان تولید در شرایط بحرانی گفت: لازم است در همه استانها جلساتی با همکاری و هماهنگی بخش خصوصی و دولتی تشکیل شود و الزامات اساسی مربوط به شرایط جنگی را ارائه و تدوین کنند تا دولت در شرایط خاص بتواند مدیریت بهتری را اتخاذ و اعمال کند.
وی افزود: علاوه بر این باید یک شبکه جامع از دادههای مشخص و شفاف به دولت منتقل و دولت نیز بر اساس دادههای شفاف سیاستهای مناسب را اتخاذ کند، چراکه در شرایط حساس کشور نیازمند دادههای واقعی است تا بتواند بر اساس آن دادهها، نیازهای تولید و تامین مواد مورد نیاز در سراسر کشور را هم برای صنایع و هم برای عموم جامعه برطرف کند.
کلانتر تصریح کرد: بنابراین لازم است به صورت جامع و در سطح کلی کشور، بهرهوری هم در تولید، هم در تامین کالا و همچنین در تخصیص منالع پولی و بانکی را به صورت مناسب اختصاص پیدا کند تا شاهد کمبود یا فراوانی محصولی در بخشهایی از کشور نباشیم.
لزوم اعلام فراخوان و برگزاری همایش برای استفاده از تجارب متخصصان فولاد
بهنام ملکی ـ اقتصاددان ـ درباره راهکارهای سرپا نگه داشتن صنعت فولاد در شرایط فعلی گفت: اولین قدم میتواند این باشد که با برگزاری همایشهایی از متخصصان، اندیشمندان، صاحبان صنایع و بخصوص افراد قدیمی و صاحب نظر دعوت شود تا تجارب خود را برای دوره بازسازی ارایه دهند. میتوان با برگزاری نمایشگاههایی، ظرفیتهای موجود را بررسی کنیم. به طور مثال دولت سریعا فراخوان بدهد و اعلام کند ما میخواهیم فولاد خوزستان را در کوتاهترین زمان ممکن بازسازی کنیم و از افراد توانمند در این زمینه بهره ببرد.
وی افزود: صنایع کوچک را در این شرایط نباید دست کم گرفت و میتوان از این بخش به عنوان پشتیبان استفاده کرد. بخشی از کاهش تولید ناشی از خسارات به صنایع بزرگ را می توان از طریق صنایع کوچک جبران کرد. راهکار دیگر این است استانهایی که کمتر در معرض حملات قرار داشتند به عنوان استان معین، به مناطقی که خسارات بیشتری دیدند کمک کنند. حتی می توان صنایع معین را در این حوزه به کار گرفت تا صنایع آسیب دیده را پوشش دهند.
به گفته ملکی، در حوزههایی هم که توان و دانش کافی در داخل کشور وجود ندارد میتوان از کشورهای دیگر بهره گرفت. به طور مثال درخصوص تامین قطعات الکترونیکی و دستگاههایی که قابل تعمیر نیست استفاده از توان کشور چین یک راهکار پیشنهادی است.
این اقتصاددان تاکید کرد: ممکن است بعضی نیاز به جانمایی مجدد داشته باشند. مثلا با توجه به آببر بودن صنایع فولاد و نقدهایی که به استقرار این صنایع در اصفهان وجود دارد میتوان آن را به جنوب کشور منتقل کرد. اضافه شدن فولاد مبارکه به فولاد هرمزگان یک پیشنهاد است. اصفهان میتواند به مرکزی برای فعالیتهای دانش بنیان و تحقیقاتی در حوزه صنعت فولاد و آهن تبدیل شود.
ملکی گفت: در این شرایط صنایع جایگزین باید به صورت دو یا سه شیفت کار کنند تا بخشی از این خلاء بزرگ را جبران کنند. اگر ظرفیتهای داخلی پاسخگو باشد باید بدون رانت، استفاده لازم از آنها صورت گیرد. در غیر این صورت باید واردات انجام شود؛ زیرا اگر نهادههای تولید به صنایع نرسد آنها زمینگیر میشوند.
وی با بیان اینکه چند کارگروه باید به فرآیند بازسازی بخشهای فولاد، پتروشیمی و صنایع اساسی بپردازد افزود: کارگروههای تخصصی سریع باید ارزیابیهای لازم را درخصوص میزان خسارات، منابع مورد نیاز و توان بازسازی صورت دهند. در این فرآیند حتما باید جایگزین کردن دانش، فناوری و تجهیزات نوین به جای تجهیزات قدیمی در دستور کار قرار گیرد. اینطورنباشد که یک بودجه، بودجه بگیرند و بگویند کاری انجام میدهیم شد شد، نشد نشد! باید در یک قالب رقابتی کار بازسازی انجام شود. در غیر این صورت بودجههایی که اختصاص می یابد سر از ناکجا آباد درمی آورد و بازسازی زمانبر خواهد بود.
وی بیان کرد: شرکتهای سهامی بینالمللی در حوزههای مختلف صنعت، پتروشیمی، انرژی، خودروسازی و غیره ایجاد کنیم تا مثل تجارب گذشته کشورهای همسایه منابع کشور ما را از آن خود نکنند. بسیج حداکثری باید درخصوص استفاده از منابع، ظرفیتها و امکانات ایجاد شود.
صنایع فولاد و ساختمان همچنان زنده اند
اگرچه در جریان جنگ آمریکایی ـ صهیونی آسیبهای قابل توجهی به دو کارخانه بزرگ فولاد مبارکه و خوزستان وارد شد اما حدود ۵۰ شرکت زیرمجموعه و صنایع کوچک تولید فولاد میتوانند تا زمان بازسازی این دو مجموعه چراغ این صنعت را برای فعالیت صنایع پاییندستی، اجرای طرحهای عمرانی و نهضت ملی مسکن روشن نگه دارند.
