صندوق‌های ارزی مسیر جدید تعمیق بازار سرمایه

علی جبل‌عاملی کارشناس بازار سرمایه در یادداشتی نوشت: راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی در بازار سرمایه را می‌توان یکی از مهم‌ترین تحولات ابزارمحور در سیاست‌گذاری مالی کشور در سال‌های اخیر دانست. تاسیس این صندوق‌ها که بنا بر اعلام وزیر امور اقتصادی و دارایی در قالب صندوق‌های با درآمد ثابت ارزی فعالیت خواهند کرد، پاسخی است به نیاز هم‌زمان سرمایه‌گذاران برای حفظ ارزش دارایی و نیاز سیاست‌گذار برای سامان‌دهی تقاضای ارز در چارچوبی شفاف، رسمی و قابل نظارت.
ساختار صندوق‌های ارزی از منظر رفتاری شباهت زیادی به صندوق‌های درآمد ثابت ریالی دارد، با این تفاوت که مبنای ارزش‌گذاری، سوددهی و بازپرداخت آن‌ها ارزی است. همین ویژگی، این ابزار را به گزینه‌ای جذاب برای افرادی تبدیل می‌کند که به‌طور سنتی ارز را به‌عنوان پوشش ریسک تورم و کاهش ارزش پول ملی نگهداری می‌کنند، اما ترجیح می‌دهند این نگهداری در بستری امن، قانون‌مند و تحت نظارت بازار سرمایه انجام شود.
از منظر بازار سرمایه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی می‌توانند نقش مهمی در تعمیق بازار و توسعه ابزارهای مالی ایفا کنند. ورود ارزهای در اختیار مردم، اعم از اسکناس و حواله، به این صندوق‌ها موجب می‌شود بخشی از منابعی که تاکنون خارج از چرخه مالی رسمی قرار داشته‌اند، به بستر شفاف بازار سرمایه منتقل شوند. این فرآیند، علاوه بر افزایش عمق بازار، می‌تواند از شدت فعالیت‌های غیررسمی و سفته‌بازانه در بازار ارز بکاهد و رفتار سرمایه‌گذاران را به سمت ابزارهای مالی هدایت کند.
در سطح کلان‌تر، صندوق‌های ارزی این ظرفیت را دارند که به ابزاری مکمل در کنار سیاست‌های پولی و ارزی تبدیل شوند. فراهم شدن امکان کسب بازده ارزی از مسیر بازار سرمایه، می‌تواند فشار تقاضا بر بازار نقدی ارز را کاهش دهد و به مدیریت انتظارات تورمی کمک کند. در چنین شرایطی، بازار سرمایه نقشی فراتر از تأمین مالی ریالی ایفا کرده و به یکی از کانال‌های مدیریت ریسک‌های کلان اقتصاد تبدیل می‌شود.
با این‌حال، موفقیت این ابزار نوین بیش از هر چیز به جلب و حفظ اعتماد سرمایه‌گذاران وابسته است؛ اعتمادی که مستقیم به شفافیت سازوکار اجرایی صندوق‌ها گره خورده است. در حال حاضر، اگرچه کلیات راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی اعلام شده، اما جزئیات عملیاتی آن‌ها از جمله نحوه نگهداری ارز، سازوکار تسویه و ابطال، میزان و شکل تضمین نقدشوندگی و اطمینان از پرداخت اصل و سود سرمایه‌گذاران به‌صورت ارزی، هنوز به‌صورت کامل و شفاف تبیین نشده است.
ابهام در این موارد می‌تواند باعث تردید بخشی از سرمایه‌گذاران شود؛ به‌ویژه آن دسته از فعالانی که دغدغه اصلی آن‌ها دریافت وجوه به‌صورت دلاری و بدون ریسک تبدیل به ریال یا مواجهه با محدودیت‌های مقطعی است. از این‌رو، شفافیت کامل در امیدنامه صندوق‌ها، تعیین دقیق متولیان نگهداری ارز، و هماهنگی نهادی میان سازمان بورس و اوراق بهادار، بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی، پیش‌شرط اصلی موفقیت این ابزار محسوب می‌شود.
در مجموع، صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی در صورت طراحی دقیق، تبیین شفاف سازوکارها و اجرای منضبط، می‌توانند به یکی از مؤثرترین ابزارهای نوین بازار سرمایه بدل شوند؛ ابزاری که هم منافع سرمایه‌گذاران را تأمین می‌کند و هم در خدمت اهداف کلان اقتصاد کشور، از جمله تعمیق بازار سرمایه، شفافیت مالی و مدیریت بازار ارز قرار می‌گیرد. نقش سازمان بورس در اعلام به‌موقع و دقیق جزییات اجرایی، در این مقطع، نقشی تعیین‌کننده خواهد داشت.