کورس بورس و نقدینگی

به گزارش دنیای بورس به نقل از دنیای اقتصاد، ارزش بازار سهام برای اولین‌بار از مرز 15هزار‌همت عبور‌کرد. هرچند بورس 100میلیارد دلاری تهران، راه زیادی برای خودنمایی ‌برابر دیگر بازارها در پیش دارد، اما با شتاب بالایی در حال سبقت‌گرفتن از نقدینگی است.  بررسی نسبت ارزش بازار سهام به نقدینگی حکایت از آن دارد که بورس تهران گام بلندی برای عبور از نقدینگی برداشته‌است. همچنین آمار‌های پولی که توسط بانک‌مرکزی تا آبان امسال منتشر‌شده، نشان می‌دهد نقدینگی برای نخستین‌‌‌‌بار به بیش از 13هزار‌همت رسیده‌است. به‌نظر می‌رسد با اجرای سیاست درست تک‌‌‌‌نرخی‌‌‌‌شدن ارز و افزایش شفافیت در یکی از اساسی‌‌‌‌ترین متغیرهای اقتصادی می‌توان انتظار داشت بازار سهام عملکردی بهتر از رشد نقدینگی را نصیب سرمایه‌گذاران کند. تحقق این موضوع مشروط به کنترل و شفافیت متغیرها از جمله تورم و نرخ ارز در بلندمدت است. 
بورس به نقدینگی رسید؟
یکی از شاخص‌هایی که می‌تواند عملکرد بورس را در‌برابر کل‌‌‌‌های پولی کشور بسنجد، نسبت ارزش بازار به نقدینگی  است. این نسبت طی 17سال اخیر با نوساناتی همراه بوده‌است. در دهه‌هشتاد شرکت‌های حاضر در بازار سرمایه به این میزان ارزش نداشتند و همچنین بورس ایران به‌عنوان بازار شناخته‌‌‌‌شده برای سرمایه‌گذاری مطرح نشده بود، از این‌رو نسبت ارزش بازار به نقدینگی، زیر 50درصد گزارش می‌شد. 
با آغاز دهه‌90شمسی و افزایش تحریم‌ها، کنترل قیمت دلار تا حدودی از دست دولت خارج شد. رهاشدن فنر ارزی که دهه‌‌‌‌ها فشرده نگه داشته شده‌بود، زمینه رشد ارزش شرکت‌های بورسی را فراهم آورد، به‌خصوص آنکه عمدتا شرکت‌های حاضر در بورس، کالامحور بوده و بخش بزرگی از درآمد خود را از صادرات به‌دست می‌آوردند. نسبت مورد اشاره در این گزارش، به نزدیک100درصد یا یک واحد رسید. با روی کارآمدن دولت یازدهم و آغاز مذاکرات سیاسی با آمریکا در اواسط دهه‌90، بازار سرمایه دوباره به حاشیه رانده شد، چراکه کشیده‌‌‌‌شدن افسار تورم و دلار با رشد سریع نرخ بهره، بازار سهام را متوقف کرد. 
در اواخر دهه‌90، رشد بیش از 5برابری قیمت ارز در سال‌97، سبب شد تا ارزش بازار سهام با رشد قابل‌توجهی همراه شود، به‌عبارتی دیگر رشد نقدینگی در سال‌های برجام و توافق سیاسی ادامه داشت، اما رشد نرخ بهره حقیقی مانع از آن شد تا رشد قیمت سهام و شاخص‌های سهامی با رشد نقدینگی مطابقت داده شود، اما پس از خروج ترامپ از برجام، ارزش بازار سهام شرکت‌ها از کل‌‌‌‌های پولی سبقت گرفت، به‌طوری‌که نسبت ارزش بازار به نقدینگی نه‌تنها از مرز 50درصد عبور کرد بلکه با عرضه اولیه سهام شرکت‌های بزرگ در سال99، شرایطی فراهم شد تا ارزش بازار شرکت‌ها به بیش از 3برابر میزان نقدینگی در آن مقطع برسد. به‌عبارت دیگر در مرداد99، ارزش بازار سهام درحالی به بیش از 8.5هزار‌همت رسید‌که میزان نقدینگی هنوز کمتر از 3هزار‌همت بود. هرچند به عقیده تحلیلگران تحولات سال‌99 از جنس حباب قیمتی بود و نمی‌توان انتظار داشت که دوباره ارزش بازار شرکت‌ها در این شرایط پرریسک، دوباره به چندین‌برابر نقدینگی برسد. 
پس از ترکیدن حباب 99، بازار سهام که با شتاب بالایی از نقدینگی جلو افتاده بود، مجبور به عقب‌نشینی شد. هرچند در سال‌1400دوباره رشد سالانه نقدینگی به بیش از 43درصد رسید، اما بازار سهام به‌دلیل ریسک‌های متعدد سیاسی و اقتصادی موفق نشد تا این نقدینگی را به سمت خود جذب کند. طلا و دلار و سایر بازارهای موازی مشابه، تبدیل به میزبانی محبوب برای نقدینگی شدند که با شتاب بسیار زیادی به سطوح بالاتری دست می‌‌‌‌یافت.
زمان خودنمایی بورس؟ 
بر اساس آخرین آمار بانک‌مرکزی ایران، نقدینگی در اقتصاد برای اولین‌بار در آبان‌‌‌‌ماه از مرز 13هزار‌همت عبور کرد، بااین‌حال ارزش بازار شرکت‌ها تا پایان آبان‌‌‌‌ماه هنوز از مرز 11هزار‌همت فراتر نرفته بود. با تعدیل نرخ دلار موثر بر شرکت‌ها و زمزمه‌‌‌‌هایی از اجرای سیاست تک‌‌‌‌نرخی‌‌‌‌شدن ارز، شرایطی فراهم آمد تا بازار سهام با رشد سریع‌تری نسبت به نقدینگی حرکت کند، به‌طوری‌که ارزش بازار شرکت‌های حاضر در بازار سهام امروز از مرز 15.1هزار‌همت عبور‌کرده و انتظار می‌رود نقدینگی با رشدی محدود‌‌‌‌تر تا پایان دی‌‌‌‌ماه نهایتا به 14هزار‌همت برسد. رشد ماهانه نقدینگی طی چندماه اخیر به‌طور میانگین حدود 3.5درصد بوده‌است. حتی اگر نقدینگی با همین روند در آذر و دی‌‌‌‌ماه با افزایش همراه شود، احتمالا از 15هزار‌همت عبور نخواهد کرد، اما سوال اصلی آنجاست که آیا قرار است دوباره شاهد خودنمایی بازار سهام در‌برابر رشد کل‌‌‌‌های پولی کشور باشیم؟ 
بررسی‌‌‌‌ها نشان می‌دهد؛ با توجه به شرکت‌های حاضر در بازار سهام انتظار می‌رود میزان ارزش بازار شرکت‌ها در مقایسه‌با میزان نقدینگی تغییر چندانی نداشته‌باشد، به‌طوری‌که نسبت ارزش بازار به نقدینگی حوالی یک‌واحد باقی‌بماند. با توجه به اینکه دولت سعی دارد تا با اصلاحات اقتصادی، شفافیت را حداقل در حوزه بازار ارز افزایش دهد، احتمال آن وجود دارد که شرکت‌های بورسی در کوتاه‌مدت ارزشی بسیار بالاتر از نقدینگی حاضر در اقتصاد داشته‌باشند، به شرط آنکه ریسک‌های جدیدی به بورسی‌‌‌‌ها تحمیل نشود و سرمایه‌گذاران بتوانند با اطمینان‌خاطر بالاتری در بازار سرمایه حضور یابند. 
علاوه بر این، رشد شتابان نقدینگی که اکنون به 40درصد رسیده، می‌تواند به تورم‌های بزرگ منجر شود که در نهایت به نفع اقتصاد و صنایع نخواهد بود و صرفا می‌تواند به‌طور موقت ارزش بازار شرکت‌ها را تقویت کند. طی چند سال‌اخیر شاهد بودیم که ارزش بازار شرکت‌ها در مقابل دلار همچنان در کف‌‌‌‌های تاریخی قرار دارد. برای آنکه بازار سرمایه کشور سهم بزرگی در اقتصاد کشور داشته‌باشد، نیازمند آن است که با کنترل تورم و ثبات‌‌‌‌پذیری متغیرهای اقتصادی شرایطی فراهم شود که شانس سرمایه‌گذاری بلندمدت افزایش یابد.