به گزارش دنیای بورس به نقل از سنا، مدیریت تحقیق و توسعه بورس تهران در گزارشی با موضوع «رمز ارزها و حضور آنها در بورسهای اوراق بهادار» نوشت: صندوقهای قابل معامله در بورسهای اوراق بهادار یکی از مهمترین و جذابترین ابزارهای مالی برای دسترسی غیرمستقیم سرمایهگذاران به بازار محسوب میشوند. سرمایهگذاران با استفاده از این ابزار میتوانند از مزایای سرمایهگذاری حرفهای در انواع اوراق بهادار، کالاها و داراییهای دیجیتال بهرهمند شوند.
نکته قابل توجه این است صندوقهای قابل معامله برای انواع داراییها تنها در بورسهای اوراقبهادار در دسترس عموم قرار میگیرند. به عبارت دیگر بورسهای اوراق بهادار نه تنها میزبان صندوقهای قابل معامله مبتنی بر اوراق بهادار هستند؛ بلکه صندوقهای قابل معامله که دارایی پایه آنها انواع کالاها مانند طلا، نقره، نفت، فلزات اساسی یا حتی محصولات کشاورزی است نیز در بورسهای اوراق بهادار معامله میشوند. این موضوع در مورد رمزارزها نیز صادق است و صندوقهای قابلمعامله مبتنی بر رمزارز نیز در بورسهای اوراق بهادار معامله میشوند. به عنوان مثال در ایالات متحده آمریکا، صندوقهای قابلمعامله رمزارز فقط در بورسهای اوراق بهادار نیویورک و نزدک معامله میشوند.
بررسی ابزارهای مالی قابل معامله در گروه بورس کالای شیکاگو نشان میدهد که هیچگونه صندوق قابلمعاملهای مبتنی بر رمزارزها و حتی صندوقهای کالایی در بورس کالای شیکاگو پذیرش نشده است و فقط قراردادهای آتی و اختیار معامله مبتنی بر رمزارز و کالا در این بورس معامله میشوند. به عبارتی قراردادهای آتی و اختیار معامله کالایی و رمزارز در بورس کالای شیکاگو و صندوقهای کالایی و صندوقهای رمزارز در بورس نیویورک و نزدک معامله میشوند. این موضوع در ارتباط با سایر کشورها نیز صادق است.
بورسهای دارای صندوقهای قابلمعامله رمزارز
امروزه صندوقهای قابلمعامله با پشتوانه رمزارزهایی همچون بیتکوین و اتریوم در بسیاری از بورسهای اوراق بهادار معامله میشوند. این صندوقها با هدف تسهیل دسترسی سرمایهگذاران به بازار رمزارزها، کاهش ریسکهای نگهداری مستقیم رمزارزها و افزایش شفافیت و نظارت قانونی ایجاد شدهاند. صندوقهای قابلمعامله رمزارز با بهرهگیری از ساختار صندوقهای قابلمعامله سنتی، امکان سرمایهگذاری غیرمستقیم در رمزارزها را برای سرمایهگذاران فراهم میآورند؛ بهگونهای که سرمایهگذاران میتوانند از طریق بورسهای اوراق بهادار در رمزارزهایی مانند بیتکوین یا اتریوم سرمایهگذاری کنند بیآنکه درگیر چالشهای فنی، امنیتی یا نظارتی مرتبط با نگهداری مستقیم رمزارزها شوند. این ویژگی ضمن افزایش شفافیت و اعتماد منجر به کاهش ریسکهای عملیاتی و قانونی نیز شده است.
بورسهای اوراقبهادار دارای صندوقهای قابل معامله رمزارزی در سال ۲۰۲۵ میلادی
بررسی شرایط صندوقهای قابلمعامله رمزارز در برخی از بورسهای اوراق بهادار
بورس اوراق بهادار تورنتو
اولین صندوق قابل معامله با پشتوانه بیتکوین در کانادا، صندوق قابل معامله بیتکوین با نماد BTCC است که در ۱۸ فوریه ۲۰۲۱ میلادی در بورس اوراق بهادار تورنتو راهاندازی شد.
این صندوق در سرمایهگذاری خود از ابزارهای مشتقه استفاده نمیکند اما به منظور ایفای تعهدات جاری خود میتواند مقدار اندکی وجهنقد، شبهنقد و سایر ابزارهای بازار پول را نگهداری کند.
اطلاعات مربوط به صندوق قابل معامله بیتکوین BTCC
در ادامه در ۱۹ آوریل ۲۰۲۱ میلادی، نخستین صندوق اتریوم با نماد ETHR به عنوان اولین صندوق قابل معامله با پشتوانه اتریوم در کانادا توسط شرکت سرمایهگذاری پرپس تاسیس شد که به طور مستقیم فقط در اتریوم سرمایهگذاری میکند. این صندوق نیز همانند صندوق BTCC در سرمایهگذاریهای خود امکان استفاده از ابزارهای مشتقه را نداشته و به منظور ایفای تعهدات جاری خود میتواند مقدار اندکی وجهنقد، شبهنقد و سایر ابزارهای بازار پول را نگهداری کند.
صندوقهای قابل معامله با پشتوانه رمزارز در بورس اوراق بهادار تورنتوی کانادا پذیرفته شده و سرمایهگذاران میتوانند از طریق کارگزاران، واحدهای سرمایهگذاری این صندوقها را خرید و فروش کنند. پس از موفقیت این دو صندوق، بورس تورنتو طیف گستردهتری از صندوقهای رمزارز را رونمایی کرد به طوری که امروزه در این بورس بیش از ۳۰ صندوق قابل معامله بر روی انواع رمزارزها طراحی شده و قابل معامله است.
بورسهای اوراق بهادار آمریکا (نیویورک و نزدک)
نخستین درخواست راهاندازی صندوق قابل معامله مبتنی بر بیتکوین در سال ۲۰۱۳ توسط برادران وینکلوس به کمیسیون بورس و اوراق بهادار ارایه شد ولی این درخواست توسط کمیسیون رد شد. درخواستهای دیگری نیز در سالهای بعدی به این کمیسیون ارسال شد ولی همچنان این کمیسیون مجوز راهاندازی صندوقهای رمزارز را صادر نمیکرد تا اینکه در نهایت در سال ۲۰۲۱ میلادی مجوز اولین صندوق قابل معامله رمزارز در آمریکا صادر شد. اولین صندوق قابل معامله رمزارز در آمریکا صندوق BITO نام دارد که استراتژی آن قرار گرفتن در معرض عملکرد بیتکوین از طریق سرمایهگذاری در قراردادهای آتی بیتکوین است. این صندوق در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۱ میلادی در بورس اوراق بهادار نیویورک پذیرفته شد. این صندوق امکان سرمایهگذاری مستقیم در بیتکوین و خرید نقدی آن را ندارد و از نوع صندوقهای قابلمعامله با مدیریت فعال است. معاملات این صندوق مورد استقبال سرمایهگذاران قرار گرفت و در عرض چند روز بیش از یک میلیارد دلار دارایی جذب کرد. این صندوق همچنین میتواند اوراق خزانه و وجوه نقد نیز نگهداری کند. صندوق BITO تحت قانون شرکت سرمایهگذاری سال ۱۹۴۰ که معمولاً «قانون ۴۰» نامیده میشود، ثبت شده است.
برای حدود یک دهه کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا به دلیل نگرانیهای خود، مجوز تاسیس صندوقهای قابل معامله که به صورت مستقیم در رمزارزها سرمایهگذاری میکردند را صادر نمیکرد. اما در ادامه با ایجاد زیرساختهای لازم و رفع ابهامات، امکان سرمایهگذاری مستقیم صندوقهای قابل معامله آمریکایی در رمزارزها فراهم شد. به نظر میرسد تغییر رویکرد این کمیسیون از سال ۲۰۲۳ میلادی به دنبال شکست از شرکت Grayscale در ماه آگوست در یک دادگاه بود که کمیسیون را به دلیل جلوگیری از راهاندازی صندوقهای قابلمعامله نقد بیتکوین مورد انتقاد قرار داده بود، این در حالی بود که صندوقهای آتی بیتکوین اجازه فعالیت داشتند.
در نهایت در تاریخ ۱۰ام ژانویه ۲۰۲۴ میلادی، ۱۱ صندوق مبتنی بر بیتکوین نقد (صندوقهای که به طور مستقیم در بیتکوین سرمایهگذاری میکنند) موفق شدند از کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا مجوز دریافت کنند و در بورسهای اوراق بهادار آمریکا از جمله بورسهای اوراق بهادار نیویورک و نزدک پذیرفته شوند. سرمایهگذاری در این صندوقها به صورت دلاری بوده و ارزش خالص دارایی (NAV) صندوق نیز به صورت دلاری بیان میشود. همچنین این صندوقها دارای مشارکتکنندگان مجاز (APs) میباشند و شرکتهای خدمات مالی همچون گلدمن ساکس و جیپیمورگان به عنوان AP در این صندوقها فعالیت میکنند تا با استفاده از فرصتهای آربیتراژی، اختلاف بین قیمت بازاری و ارزش خالص دارایی صندوق را به حداقل مقدار خود برسانند.
صندوق قابلمعامله بیتکوین Grayscale با نماد GBTC یکی از اولین صندوقهای قابل معامله با پشتوانه بیتکوین در آمریکا است که به طور مستقیم در بیتکوین سرمایهگذاری میکند. این صندوق که در تاریخ ۱۱ ژانویه سال ۲۰۲۴ میلادی در بورس اوراق بهادار نیویورک پذیرفته شد از نوع صندوقهای منفعل بوده و استراتژی اصلی آن، خرید نقدی بیتکوین و نگهداری آن است.
سرمایهگذاری در این صندوق به صورت دلاری بوده و ارزش خالص دارایی (NAV) صندوق نیز به صورت دلاری بیان شده است. صندوق مطابق با استراتژی سرمایهگذاری خود هیچگونه معاملهای بر روی ابزارهای مشتقه مبتنی بر بیتکوین انجام نمیدهد.
با گذشت حدود یک سال از صدور مجوز راهاندازی صندوقها با پشتوانه رمزارز در ایالات متحده آمریکا، رشد بیسابقهای در میزان داراییهای تحت مدیریت این صندوقها ایجاد شده است. در جدول زیر که برگرفته از وبسایت CoinMarketCap در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۵ میلادی است، ۱۰ صندوق قابلمعامله رمزارز برتر دنیا از لحاظ ارزش داراییهایی تحت مدیریت آورده شدهاند که همه آنها در آمریکا هستند. از بین این ۱۰ صندوق تعداد ۹ صندوق به طور مستقیم در رمزارزهایی مانند بیتکوین و اتریوم سرمایهگذاری میکنند و فقط صندوق Proshares به طور غیرمستقیم در بیتکوین سرمایهگذاری میکند و استراتژی اصلی آن سرمایهگذاری در قراردادهای آتی بیتکوین است و امکان خرید نقدی بیتکوین را ندارد. بررسی امیدنامه صندوقهای قابلمعامله رمزارز که در جدول زیر آورده شدهاند، نشان میدهد که این صندوقها فقط در یک رمزارز شامل بیتکوین یا اتریوم سرمایهگذاری میکنند.
مطابق با اطلاعات جدول، بزرگترین صندوق قابلمعامله رمزارز در دنیا، صندوق قابلمعامله بیتکوین iShare با نماد IBIT است که در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی در بورس نزدک پذیرفته شده است. این صندوق که ناشر آن شرکت بلکراک است توانسته بود نزدیک به ۱۰۰ میلیارد دلار منابع را در کمتر از یکسان جمعآوری و مدیریت کند هرچند به دلیل نوسانات قیمت بیتکوین ارزش داراییهای تحت مدیریت آن در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۵ میلادی به ۸۰.۴۷ میلیارد دلار کاهش یافته است. صندوق IBIT نیز از نوع صندوقهای منفعل بوده و فقط در بیتکوین سرمایهگذاری میکند. به عبارت دیگر استراتژی اصلی صندوق، خرید نقدی بیتکوین و نگهداری آن است.
دومین و سومین صندوق قابلمعامله رمزارز بزرگ دنیا، به ترتیب صندوق بیتکوین Fidelity با نماد FTBC و صندوق بیتکوین Grayscale با نماد GBTC است. بررسی امیدنامه این صندوقها نشان میدهد که این صندوقها هم فقط در بیتکوین سرمایهگذاری کرده و به طور فعال مدیریت نمیشوند. به عبارت دیگر، این صندوقها مطابق با استراتژی اصلی خود اقدام به خرید نقدی بیتکوین و نگهداری آن میکنند.
بزرگترین صندوقهای قابل معامله با پشتوانه رمزارز جهان در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۵ میلادی
اولین صندوق قابلمعامله رمزارز در بورسهای اوراق بهادار آمریکا با قابلیت سرمایهگذاری در چندین رمزارز مختلف، صندوق قابلمعامله رمزارز Grayscale CoinDesk Crypto ۵ با نماد GDLC است که در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۵ میلادی در بورس اوراق بهادار نیویورک پذیرفته شد. این صندوق در ۵ رمزاز بیتکوین (BTC)، اتریوم (ETH)، ریپل (XRP)، سولانا (SOL) و کاردانو (ADA) سرمایهگذاری کرده است. بررسی داراییهای صندوق نشان میدهد که در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۵ میلادی بالغ بر ۷۵ درصد از منابع صندوق در بیتکوین، ۱۵ درصد در اتریوم، حدود ۶ درصد در ریپل، ۳ درصد در سولانا و یک درصد در کاردانو سرمایهگذاری شده است.
بورس اوراق بهادار سوئیس
بورس اوراق بهادار سوئیس نیز در حوزه پذیرش ابزارهای مالی مبتنی بر رمزارز از جمله صندوقهای قابلمعامله رمزارز فعال است. اولین ابزار مالی مبتنی بر رمزارز در بورس سوئیس، ابزار ساختاریافته مبتنی بر بیتکوین بود که در نوامبر ۲۰۱۶ میلادی پذیرفته شد تا قیمت بیتکوین را ردگیری کند. این بورس توسعه ابزارهای مبتنی بر رمزارز را ادامه داد و موفق شده در اکتبر سال ۲۰۲۵ میلادی، بیش از ۵۰۰ نماد معاملاتی متشکل از انواع ابزار مالی مبتنی بر رمزارزها را در دسترس سرمایهگذاران قرار دهد. از این تعداد نماد معاملاتی، حدود ۲۰۶ نماد مربوط به صندوقهای قابل معامله رمزارز است که همانطور که در فصل قبل بیان شد این صندوقها در قابل ETP ایجاد شدند. این صندوقها قابلیت معامله به یورو، دلار و فرانک سوئیس را دارا هستند.
بورس اوراق بهادار هنگکنگ
بورس اوراق بهادار هنگکنگ اولین بورس آسیایی است که اقدام به پذیرش صندوقهای قابلمعامله رمزارز کرده است. کمیسیون اوراق بهادار و آتی هنگکنگ در ۳۱ اکتبر ۲۰۲۲ میلادی مجوز عرضه عمومی صندوقهای قابلمعامله آتی رمزارز را صادر کرد که در آن استراتژی اصلی صندوق، سرمایهگذاری در قراردادهای آتی مبتنی بر رمزارزها است. بنابراین این صندوقها امکان سرمایهگذاری مستقیم در رمزارزها و خرید نقدی آنها را نداشتند. در ۱۶ دسامبر ۲۰۲۲ میلادی اولین صندوقهای قابلمعامله رمزارز در آسیا در بورس اوراق بهادار هنگکنگ پذیرفته شدند. این صندوقها شامل صندوق قابلمعامله آتی بیتکوین و صندوق قابلمعامله آتی اتریوم بودند که ناشر آنها شرکت مدیریت دارایی CSOP است. در ادامه در ۱۳ ژانویه ۲۰۲۳ میلادی یک صندوق قابلمعامله آتی بیتکوین توسط شرکت مدیریت دارایی Samsung نیز در بورس هنگکنگ عرضه شد.
پذیرش اولین صندوقهای قابلمعامله رمزارزی آسیا در بورس هنگکنگ
پس از موفقیت این صندوقها، صندوقهای قابلمعامله رمزارز مجوز سرمایهگذاری مستقیم در رمزارزها را نیز دریافت کردند و این امر باعث ایجاد بسیاری از صندوقهای قابلمعامله رمزارز در بورس هنگکنگ شد. در ۳۰ آوریل ۲۰۲۴ میلادی چندین صندوق قابلمعامله بیتکوین و اتریوم با امکان سرمایهگذاری مستقیم در بیتکوین و اتریوم توسط ناشران مختلف عرضه شدند.
مزایای سرمایهگذاری در صندوقهای قابلمعامله رمزارز
بورسها مجموعه دلایل زیر را به عنوان مزایای خرید واحدهای صندوق نسبت به خرید رمزارزها بیان میکنند:
• معامله صندوقهای قابلمعامله رمزارز بسیار ساده و همانند سایر صندوقهای قابل معامله یا سهام شرکتها است که سرمایهگذاران بورسی با آن آشنا هستند؛
• سرمایهگذاران برای خرید و فروش واحدهای صندوقهای قابلمعامله رمزارز نیازی به کیفپول رمز ارز و چالشهای مربوط به گم شدن رمز کیفپول ندارند؛
• معاملات به صورت قانونمند و با استفاده از کارگزاران دارای مجوز انجام میشود و سرمایهگذاران دارای اعتماد بیشتری به این ساختار هستند؛
• با توجه به اینکه صندوقهای قابلمعامله رمزارز جزو داراییهای سرمایهگذاران بورسی تعریف میشوند، سرمایهگذاران میتوانند با وثیقه کردن واحدهای سرمایهگذاری این صندوقها، اقدام به اخذ اعتبار از کارگزاری و خرید و فروش سایر اوراق بهادار به پشتوانه آن کنند؛
• سرمایهگذاران میتوانند بدون نیاز به انتقال وجه به صرافی و خروج پول از حساب کارگزار خود به صورت غیرمستقیم در این داراییها سرمایهگذاری کنند و به سبد سرمایهگذاری خود تنوع بیشتری بدهند.
کاستیهای سرمایهگذاری در صندوقهای قابلمعامله رمزارز
در کنار مزایای متعدد صندوقهای قابلمعامله رمزارز، سرمایهگذاری در این صندوقها در مقایسه با سرمایهگذاری مستقیم در رمزارزها دارای چالشهایی به شرح زیر است:
• زمان معاملاتی صندوقهای قابلمعامله رمزارز همانند زمان معاملاتی سایر صندوقهای قابل معامله در بورس است و دیگر همانند بازار رمزارزها معاملات ۲۴ ساعته و همه روزه نیست؛
• مدت زمان تسویه و پایاپای در بیشتر بورسهای دنیا ۲ روز کاری است و دیگر نمیتوان از مزایای تسویه آنی بازار رمزارزها بهره برد؛
• کارمزد مدیریت صندوقهای قابلمعامله رمزارز متفاوت است و ممکن است از خرید و فروش خود رمزارز، هزینه بیشتری برای سرمایهگذار ایجاد کند؛
• خرید و فروش صندوق قابل معامله رمزارز تابع قوانین بازار سرمایه است و همانند بازار رمزارزها از هر نقطه دنیا امکان معامله ندارند و با محدودیتهایی مواجه هستند؛
• احتمال وجود اختلاف بین قیمت معاملاتی واحدهای صندوقهای رمزارز و قیمت رمزارز وجود دارد؛
• مجوز تاسیس صندوق قابلمعامله رمزارز به هر رمزارزی اعطا نمیشود و در نتیجه صندوقهای مبتنی بر رمزارز دارای تنوع کمتری نسبت به بازار اصلی هستند.
وضعیت بازار رمزارزها و فناوری جدید در ایران
بازار رمزارزها در سالهای اخیر به یکی از پویاترین، پرچالشترین و در عین حال جذابترین بخشهای اقتصاد جهانی و به تبع آن، اقتصاد ایران تبدیل شده است. با گسترش استفاده از فناوری بلاکچین و افزایش آگاهی عمومی نسبت به داراییهای دیجیتال، رمزارزها راهی به سبد سرمایهگذاری بسیاری از ایرانیان پیدا کردهاند. عدم رشد سریع بازارهای سنتی و تورم بالا در کشور باعث شده است که بخش قابلتوجهی از سرمایهگذاران ایرانی به سمت این بازار جدید حرکت کنند؛ بازاری که اگرچه فرصتهای چشمگیری برای رشد و توسعه فناوری فراهم کرده، اما در عین حال با ریسکهای بالایی نیز همراه است. نبود چارچوبهای قانونی شفاف، احتمال کلاهبرداری، نوسانات شدید قیمتی و محدودیتهای نظارتی از جمله عواملی هستند که فعالیت در این حوزه را برای سرمایهگذاران ایرانی پیچیده میسازد.
سرمایهگذاری در رمزارزها در ایران
با یک وقفه زمانی، استقبال از رمزارزها در ایران نیز شرایط مشابه جهان را تجربه کرده است. اولین صرافیهای رمزارز ایرانی فعالیت خود را از اواخر سال ۱۳۹۶ شروع کردند. این صرافیها توانستهاند، معاملهگرانی از تمام استانهای کشور را جذب کنند. طبق گزارش منتشر شده در وبسایت ارز دیجیتال، در پایان سال ۱۴۰۳ نزدیک به ۹۰ درصد از جمعیت بالای ۱۸ سال کشور با مفهوم رمزارزها آشنایی دارند. این رقم چشمگیر بیانگر نفوذ قابل ملاحظه فناوریهای مالی نوین در میان اقشار مختلف جامعه ایرانی است و نشان میدهد که پدیده رمزارزها از مرحله آشنایی اولیه عبور کرده و به سطحی از شناخت عمومی و فرهنگی در سطح ملی رسیده است. چنین سطحی از آگاهی عمومی نسبت به رمزارزها را میتوان حاصل چند عامل دانست. نخست، گسترش سریع اینترنت و شبکههای اجتماعی که زمینهساز انتقال دانش و اطلاعات در زمینه فناوریهای مالی نوین شده است. دوم، نوسانات اقتصادی سالهای اخیر و افزایش تمایل مردم به یافتن راههای نوین برای حفظ ارزش داراییها موجب شده است که رمزارزها بهعنوان گزینهای جذاب در میان سرمایهگذاران مطرح شوند. سوم، فعالیت گسترده صرافیهای داخلی و افزایش پوشش رسانهای در حوزه رمزارزها نیز نقش مهمی در آشنایی عمومی مردم با این پدیده ایفا کرده است.
آمارها حاکی از آن است که فناوری رمزارز در ایران دیگر صرفاً موضوعی تخصصی یا محدود به گروههای خاص نیستند بلکه به یکی از مفاهیم آشنا و مطرح در زندگی اقتصادی اکثریت جامعه تبدیل شدهاند. این سطح از شناخت میتواند بستر مناسبی برای توسعه اقتصاد دیجیتال، گسترش نوآوریهای مبتنی بر بلاکچین و حتی سیاستگذاریهای هوشمندانهتر در زمینه فناوریهای مالی فراهم آورد. به طور کلی، آشنایی حدود ۹۰ درصد از جمعیت بزرگسال کشور با رمزارزها را میتوان نشانهای از بلوغ تدریجی جامعه ایرانی در مواجهه با فناوریهای نوین دانست، امری که میتواند مسیر آینده نظام مالی کشور را به سمت دیجیتالی شدن هدایت کند.
میزان آشنایی ایرانیان بالای ۱۸ سال با رمزارزها در سال ۱۴۰۳
فناوری رمزارزها در سراسر ایران
بررسی آمار دقیقتر ارائه شده نشان میدهد که فناوری رمزارزها در سراسر ایران نفوذ قابلملاحظهای پیدا کرده است. استانهای خوزستان و مازندران با ۹۵ درصد آشنایی، بالاترین میزان شناخت از رمزارزها را دارند. پس از آن، استانهای البرز، فارس و گیلان با ۹۴ درصد در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند. این الگو حاکی از آن است که آشنایی با رمزارزها دیگر پدیدهای محدود به کلانشهرها یا مراکز اقتصادی بزرگ همچون تهران نیست بلکه به تدریج به سطحی از شناخت همگانی و ملی رسیده و بهطور گسترده در استانهای مختلف کشور نفوذ کرده است. این روند را میتوان بازتابی از تحول زیرساختهای ارتباطی و فناورانه کشور در سالهای اخیر دانست. توسعه گسترده شبکه اینترنت پرسرعت، گسترش دسترسی به تلفنهای هوشمند و حضور فعال ایرانیان در شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای آموزشی آنلاین، از جمله عوامل کلیدی در افزایش سطح آگاهی عمومی نسبت به رمزارزها در تمام مناطق مختلف کشور بودهاند.
میزان آشنایی مردم ایران با رمزارزها به تفکیک استانهای کشور
آمارهای ارائه شده بیانگر واقعیتی قابلتوجه در ساختار اقتصادی و مالی ایران است. مطابق این آمار، از جمعیت بالای ۱۸ سال کشور، ۴۱.۹ درصد، تجربه سرمایهگذاری در بازار رمزارزها را دارند. این آمار حاکی از آن است که رمزارزها دیگر تنها یک پدیده نوظهور نیستند و به یک گزینه سرمایهگذاری متداول و پذیرفتهشده در ایران و به عنوان بخشی از رفتار مالی و تصمیمگیری اقتصادی شهروندان تبدیل شدهاند. حضور حدود ۴۲ درصد از جمعیت بزرگسال کشور در بازار رمزارزها را میتوان نشانهای از تغییر الگوهای سرمایهگذاری سنتی دانست. به عبارت دیگر، بخش قابلتوجهی از مردم ایران، بهویژه نسلهای جوانتر، دیگر به روشهای کلاسیکی مانند سپردهگذاری بانکی یا خرید طلا و ارز بسنده نمیکنند، بلکه در جستوجوی ابزارهای نوین، شفاف و بینالمللی برای حفظ و افزایش ارزش داراییهای خود هستند. با این حال، هنوز ۵۸.۱ درصد از جمعیت باقیمانده در این حوزه فعال نبوده و وارد بازار رمزارز نشدهاند. این موضوع نشاندهنده ظرفیت بالقوه جذب سرمایه و گسترش فعالیتهای مرتبط با رمزارزها در آینده است و ظرفیت جذب سرمایههای بیشتری از کشور را دارا است.
سابقه سرمایهگذاری ایرانیها در رمزارزها در سال ۱۴۰۳
بررسی دادههای مربوط به سرمایهگذاران بازار رمزارزها بر اساس گروههای سنی نشان میدهد که افراد از طیفهای مختلف سنی در این بازار حضور داشته و تجربه سرمایهگذاری در این حوزه را داشتهاند. با این حال، بیش از ۶۲ درصد از فعالان بازار را افراد بین ۲۰ تا ۴۰ سال تشکیل میدهند. در میان این افراد، گروه سنی ۳۰ تا ۴۰ سال با سهم ۳۶ درصدی بیشترین نقش را در میان سرمایهگذاران فعال ایفا کرده و بخش عمده معاملات و سرمایهگذاریها توسط این گروه انجام میشود. این موضوع نشان میدهد که در حال حاضر، تجربه و توان مالی این گروه سنی نقش کلیدی در شکلدهی به روندها و رفتارهای بازار رمزارزها دارد. از سوی دیگر، میزان فعالیت افراد بین ۴۰ تا ۵۰ سال حدود ۲۴ درصد برآورد شده است که نشان میدهد این گروه نیز سهم قابلتوجهی در بازار دارد هرچند کمتر از گروه سنی ۳۰ تا ۴۰ سال است.
در مقابل، گروههای سنی زیر ۲۰ سال و بالای ۵۰ سال مجموعاً حدود ۱۴ درصد از بازار را به خود اختصاص دادهاند که حاکی از حضور محدودتر این افراد در معاملات رمزاارزها است. این امر حاکی از آن است که هنوز ظرفیت بالقوهای برای جذب سرمایهگذاران جوانتر و افراد مسنتر وجود دارد و با آموزش و آگاهیبخشی میتوان این گروهها را نیز وارد بازار رمزارزها کرد.
ترکیب سنی سرمایهگذاران در صرافیهای رمزارز ایرانی در سال ۱۴۰۳
نکته قابلتوجه دیگر در تحلیل بازار رمزارزها، زمان ورود سرمایهگذاران به این حوزه است. بر اساس دادههای ارائهشده بیشترین سهم از فعالان بازار را افرادی تشکیل میدهند که بیش از سه سال از آغاز فعالیت آنها در این حوزه میگذرد. این گروه را میتوان به عنوان سرمایهگذاران باتجربه و پایههای اصلی بازار در نظر گرفت چراکه نقش مهمی در ثبات و جهتدهی به روندها و رفتارهای بازار ایفا میکنند. در مقابل، حدود ۲۳ درصد از فعالان بازار در یک سال اخیر وارد این حوزه شدهاند.
این آمار نشان میدهد که علیرغم حضور سرمایهگذاران باتجربه، بازار رمزارزها در ایران همچنان از جذابیت بالایی برای تازهواردان برخوردار است و روند ورود سرمایههای جدید و گسترش جامعه سرمایهگذاران در آن ادامه دارد. این پویایی، بیانگر آن است که بازار رمزارزها در ایران نه تنها به یک بازار شناختهشده تبدیل شدهاند، بلکه همچنان توانایی جذب سرمایهگذاران جدید و پاسخگویی به تقاضاهای نوین اقتصادی را دارد.
تفکیک فعالان ایرانی بازار رمزارزها بر اساس زمان ورود به بازار در سال ۱۴۰۳
دامنه خدمات ارایهشده در بازار رمزارزهای ایران
بازار رمزارزها در ایران علاوه بر بهرهمندی از مزایای عمومی داراییهای دیجیتال مانند قابلیت انتقال سریع، نقدشوندگی بالا و دسترسی به بازارهای جهانی، توانسته است از پتانسیلها و تجربههای بازار سرمایه ایران نیز برای توسعه و گسترش فعالیتهای خود استفاده کند. به عنوان نمونه در بازار سرمایه ایران با وجود دستورالعمل انجام معاملات فروش تعهدی (فروش استقراضی)، هنوز این نوع از معاملات به طور عملی در دسترس معاملهگران قرار نگرفته است و محدودیتهای اجرایی و زیرساختی مانع استفاده گسترده از آن شده است. این در حالی است که طبق گزارش منتشر شده در وبسایت ایران بروکر در راستای ارزیابی عملکرد صرافیهای رمزارز ایران، صرافیهای رمزارز داخلی توانستهاند امکان فروش استقراضی رمزارزها را برای فعالان این بازار فراهم کنند.
فعالان بازار رمزارز با استفاده از سازوکار فروش استقراضی میتوانند از فرصتهای نوسانات قیمت بهرهبرداری کرده و ریسک سرمایهگذاری خود را مدیریت کنند. همچنین انواع سفارشها همچون سفارش بازار، سفارش پنهان و غیره که در بازار سرمایه در دسترس نیست، در صرافیهای داخلی به سادگی در اختیار سرمایهگذاران قرار میگیرند. این روند، نشانگر پویایی و نوآوری بازار رمزارزها در ایران است و تاکیدی بر توانایی این اکوسیستم در ارتقای فرهنگ سرمایهگذاری دیجیتال و پاسخگویی به نیازهای متنوع کاربران محسوب میشود.
علاوه بر این، صرافیهای رمزارز ایرانی برای افزایش جذابیت این بازار نوپا و توسعه منابع درآمدی خود، اقدام به ارائه طرحهای متنوعی به سرمایهگذاران کردهاند که از جمله رایجترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- ایجاد سبدهای سرمایهگذاری رمزارز: یکی از نوآوریهای مهم صرافیهای رمزارز در ایران، ایجاد سبدهای رمزارزی است که عملکردی مشابه صندوقهای سرمایهگذاری سنتی در بازار سرمایه دارند، با این تفاوت که دارایی پایه آنها رمزارزها هستند. در این مدل، صرافیها ترکیبی از چند رمزارز منتخب را در قالب یک سبد مشخص در اختیار کاربران قرار میدهند. این رویکرد به سرمایهگذاران امکان میدهد تا بدون نیاز به خرید جداگانه هر رمزارز و مدیریت پیچیده آنها، با سرمایهگذاری در سبد، از تنوع داراییها و مدیریت حرفهای بهرهمند شوند.
مزیت اصلی این رویکرد، کاهش ریسک سرمایهگذاری و مدیریت بهینه نوسانات بازار است، چرا که ترکیب چند رمزارز مختلف میتواند اثر نوسانات شدید یک دارایی را کاهش دهد و بازدهی سبد را پایدارتر کند. همچنین این مدل به سرمایهگذاران اجازه میدهد تا به فرصتهای سودآوری گستردهتر و متنوعتر در بازار رمزارزها دسترسی داشته باشند و تصمیمات سرمایهگذاری خود را با تحلیل حرفهای و استراتژیک اتخاذ کنند.
علاوه بر این، برخی از این سبدها با هدف کاهش نوسانات و مدیریت ریسک بهتر، بخشی از دارایی خود را به استیبلکوینها اختصاص داده و تحت عنوان سبدهای رمزارز با درآمد ثابت معرفی شدهاند. چنین طرحهایی به کاربران اجازه میدهد تا با ریسک کمتر و اطمینان نسبی بیشتر در بازار رمزارزها حضور داشته باشند و در عین حال از فرصتهای رشد سرمایه بهرهمند شوند. البته باید توجه کرد که طرحهای ارایه شده هیچ ارتباطی با بازار سرمایه ندارند و وجوه جمعآوری شده، نزد صرافی باقی میماند و صرافی اقدام به مدیریت منابع میکند.
با این وجود، این نوآوریها نشان میدهد که بازار رمزارز ایران در مسیر توسعه ابزارهای مالی پیشرفته و منطبق با نیازهای سرمایهگذاران داخلی قرار دارد. چنین اقداماتی نه تنها سطح دسترسی کاربران به خدمات مالی مدرن را ارتقا میدهد، بلکه میتواند به توسعه پایدار اکوسیستم رمزارزی، افزایش اعتماد عمومی به بازار و تقویت فرهنگ سرمایهگذاری دیجیتال در کشور کمک شایانی کند.
در واقع، این نوآوریها نشان میدهند که بازار رمزارز ایران فراتر از یک حوزه نوظهور، در حال شکلگیری به عنوان یک اکوسیستم مالی پویا و حرفهای است که هم میتواند ریسک سرمایهگذاران را کاهش دهد و هم فرصتهای متنوع سرمایهگذاری و رشد اقتصادی دیجیتال را فراهم کند. این روند میتواند به عنوان پایهای محکم برای گسترش خدمات مالی نوین و ارتقای سطح تعامل سرمایهگذاران با بازار رمزارزها در آینده عمل کند.
۲- توکنهای مبتنی بر طلا و نقره: در سالهای اخیر و با افزایش تمایل مردم به حفظ ارزش دارایی در برابر تورم، برخی صرافیهای رمزارزی ایرانی اقدام به عرضه توکنهایی با پشتوانه فلزات گرانبها مانند طلا و نقره کردهاند. این توکنها قیمت جهانی فلزات گرانبها مانند انس طلا (مانند PAXG) را ردگیری میکنند و به سرمایهگذاران این امکان را میدهند که بدون خرید فیزیکی، از نوسانات بازار طلا و نقره بهرهمند شوند.
علاوه بر این در برخی صرافیهای ایرانی حتی توکنهای خاصی با پشتوانه طلای آبشده و شمش نقره نیز منتشر شدهاند تا همسو با ذائقه سرمایهگذاران داخلی باشد. این نوع داراییها علاوه بر فراهم کردن دسترسی آسانتر به بازار طلا و نقره موجب شدهاند که کاربران بدون نیاز به خرید فیزیکی آنها از تغییرات قیمتی آن منتفع شوند و در عین حال داراییشان در بستر دیجیتال باقی بماند. از منظر صرافیها، چنین محصولاتی علاوه بر جذب سرمایههای جدید به اکوسیستم دیجیتال، از خروج منابع نقدی به بازارهای فیزیکی جلوگیری کرده و باعث تنوعبخشی بیشتر به خدمات میشوند. این نوع داراییها با فراهم کردن دسترسی ساده و امن به بازار فلزات گرانبها، میتوانند تجربه سرمایهگذاری دیجیتال را جذابتر و متنوعتر کرده و به توسعه پایدار اکوسیستم رمزارزی ایران کمک کنند. به طور کلی، عرضه توکنهای با پشتوانه فلزات گرانبها نشاندهنده انعطافپذیری و نوآوری صرافیهای ایرانی در طراحی محصولات مالی است و مسیر را برای توسعه ابزارهای مالی متنوع، افزایش اعتماد کاربران و جذب سرمایههای خرد و کلان هموار میکند.
۳- رباتهای معاملاتی یا استراتژیهای معاملاتی خودکار: از دیگر خدمات نوآورانه و کاربردی که صرافیهای رمزارز ایرانی ارائه میدهند، استفاده از رباتهای معاملاتی یا استراتژیهای معاملاتی خودکار است. در این روش، کاربران میتوانند پارامترهای معاملاتی خود را مانند نوع رمزارز، حد سود و زیان، بازه زمانی معامله و حجم سرمایه مشخص کنند و ربات صرافی بهصورت شبانهروزی و خودکار بر اساس الگوریتمهای از پیش تعیینشده، عملیات خریدوفروش رمزارزها را انجام دهند. این قابلیت بهویژه برای سرمایهگذاران تازهکار یا کسانی که زمان کافی برای رصد مداوم بازار ندارند، بسیار مفید است؛ زیرا رباتها میتوانند بدون تأثیرپذیری از هیجانات لحظهای بازار، خستگی و تصمیمات احساسی انسانی، معاملات را به صورت منظم و استراتژیک انجام دهنداین ویژگی باعث میشود که کاربران بتوانند ریسک سرمایهگذاری خود را به شکل مؤثرتری کنترل کرده و فرصتهای سودآوری را به شکل بهینهتر دنبال کنند.
به طور کلی، استفاده از رباتهای معاملاتی در بازار رمزارز ایران نشاندهنده نوآوری و انعطافپذیری در ارائه خدمات پیشرفته و مدرن در این بازار است. این خدمات نه تنها امکان حضور فعال و مستمر کاربران در بازار را فراهم میکنند، بلکه سطح کارایی، دقت و سرعت معاملات را بهبود بخشیده و به توسعه فرهنگ سرمایهگذاری دیجیتال در کشور کمک میکند.
۴- خدمات اعطای اعتبار و وامدهی رمزارزی: یکی دیگر از خدمات نوآورانه صرافیهای رمزارزی داخلی، ارائه وام و اعتبار بر پایه داراییهای دیجیتال است. در این طرحها، کاربر میتواند رمزارزهای خود را نزد صرافی وثیقه کند و در مقابل، اعتبار معاملاتی، وام نقدی یا حتی تسهیلات خرید اقساطی کالا دریافت کند. این سازوکار شباهت زیادی به وامهای وثیقهمحور در نظام بانکی دارد، با این تفاوت که دارایی وثیقهشده در اینجا رمزارز است و فرایند اعتبارسنجی بر مبنای ارزش لحظهای آن انجام میشود. این ویژگی به کاربران اجازه میدهد تا بدون فروش رمزارزهای خود و از دست دادن فرصت رشد قیمتی و سودآوری بلندمدت آنها، به نقدینگی سریع و قابل استفاده دسترسی پیدا کنند.
به عبارت دیگر، سرمایهگذاران میتوانند همزمان از رشد سرمایه خود بهرهمند شوند و منابع مالی فوری مورد نیاز خود را تأمین کنند. علاوه بر این، این نوع خدمات به کاربران امکان میدهد کنترل بیشتری بر مدیریت داراییهای خود داشته باشند و استراتژیهای سرمایهگذاری خود را با انعطاف بیشتری اجرا کنند. به عنوان مثال، فرد میتواند بخشی از رمزارزهای خود را به وثیقه بگذارد و از وام دریافت شده برای شرکت در دیگر سرمایهگذاریها یا معاملات با پتانسیل سودآوری بالا استفاده کند، بدون آنکه دارایی اصلی خود را در بازار فروخته باشد.
۵- طرحهای سپردهگذاری رمزارزی: طرحهایی مانند ییلد فارمینگ و استیکینگ از روشهای نوین و جذاب کسب درآمد غیرفعال از داراییهای دیجیتال است که برخی صرافیهای ایرانی نیز آن را در قالب طرحهای سرمایهگذاری ارائه کردهاند. در این طرحها، کاربران رمزارزهای خود را برای مدت مشخصی در اختیار صرافی یا پلتفرم قرار میدهند تا این داراییها برای فعالیتهایی مانند وامدهی یا بازارگردانی استفاده شود. سود حاصل از این فعالیتها بهصورت دورهای و متناسب با میزان دارایی سپردهگذاریشده میان شرکتکنندگان توزیع میشود و معمولاً نرخ سود تخمینی بهصورت سالانه اعلام میشود. به عنوان مثال، ممکن است در ازای سپردهگذاری رمزارز برای ۳۰ روز، سودی معادل ۳ تا ۵ درصد سالانه پرداخت شود. این سازوکار به سرمایهگذاران این امکان را میدهد که بدون فروش داراییهای خود و از دست دادن فرصت رشد قیمتی آنها، درآمد مازاد و پایدار کسب کنند.
یکی از ویژگیهای برجسته این طرحها، سادگی و دسترسی آسان به کسب درآمد غیرفعال است به طوری که حتی کاربرانی که تجربه چندانی در معاملات روزانه یا تحلیل بازار ندارند، میتوانند با سپردهگذاری رمزارزهای خود در این طرحها، از بازدهی بازار دیجیتال بهرهمند شوند. همچنین ارایه این خدمات میتواند باعث افزایش تعامل کاربران با پلتفرمها و جذب سرمایههای جدید شود.
۶- توکنهای مبتنی بر سهام شرکتهای خارجی: در ادامه روند گسترش و تنوعبخشی به خدمات در حوزه رمزارز در سالهای اخیر، برخی صرافیهای رمزارزی امکان خرید توکنهایی را فراهم کردهاند که ارزش آنها مبتنی بر قیمت سهام شرکتهای بزرگ و معتبر جهانی مانند اپل، تسلا، گوگل و مایکروسافت است. این توکنها به سرمایهگذاران اجازه میدهند تا بدون نیاز به افتتاح حساب در بورسهای خارجی و بدون مواجهه مستقیم با محدودیتهای ناشی از تحریمها، از تغییرات قیمت سهام شرکتهای معتبر جهانی بهرهمند شوند.
با این حال باید توجه داشت که این توکنها به معنای مالکیت واقعی یا قانونی سهام شرکت نیستند. به عبارت دیگر، دارنده توکن مالک رسمی شرکت نبوده و از حقوقی مانند دریافت سود نقدی، شرکت در مجامع یا اعمال حق رأی برخوردار نیست، بلکه صرفاً در معرض بازده قیمتی سهام قرار دارد. این ابزار به کاربران ایرانی کمک میکند تا همزمان از رشد قیمت سهام شرکتهای بزرگ و معتبر جهانی و افزایش احتمالی نرخ ارز داخلی منتفع شوند. اما از سوی دیگر، به دلیل پیچیدگیهای قانونی و محدودیتهای ناشی از تحریمها، سرمایهگذاری در چنین توکنهایی ریسک مضاعفی دارد.
در سالهای اخیر، بازار سرمایه ایران نیز همگام با تحولات جهانی در حوزه فناوریهای مالی، به استقبال از این فناوری نوین رفته است. در این میان، چند پلتفرم داخلی در قالب سندباکس (آزمایشی و محدود) که تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار هستند اقدام به ارائه خدمات معاملات با استفاده از فناوری بلاکچین کردهاند. در این پلتفرمها امکان انجام معاملات توکنها مبتنی بر انواع ابزارهای مالی و کالایی همچون صندوقهای قابل معامله در بورس (یک صندوق اهرمی، یک صندوق درآمد ثابت و یک صندوق طلا)، فلزات گرانبها (طلا و نقره) و گواهی سپرده کالا (زعفران) به صورت ۲۴ ساعته در تمام روزهای هفته به همراه تسویه آنی فراهم شده است؛ قابلیتی که در بازار سرمایه ایران تاکنون وجود نداشته و میتواند نقطه عطفی در تحول زیرساختهای معاملاتی به شمار رود.
برای انجام معاملات در این پلتفرمها، تعداد معینی از واحدهای سرمایهگذاری صندوقها یا داراییهای پایه وثیقه شده و در ازای این واحدهای وثیقهشده، توکن منتشر میشود. برای معامله این توکنها کافی است سرمایهگذاران به این پلتفرمها مراجعه کرده و مراحل ساده سرمایهگذاری را انجام دهند. برای بهبود نقدشوندگی در این پلتفرمها، بازارگردانی الگوریتمی به کار گرفته شده است. در حال حاضر این پلتفرمها در حال سپری کردن دوره آزمایشی در سندباکس توسط سازمان بورس و اوراق بهادار هستند. هدف از این مرحله، شناسایی چالشها و فرصتهای بهکارگیری فناوری بلاکچین در نظام بازار سرمایه کشور است. علاوه بر این چگونگی به کارگیری این فناوری جدید مورد توجه ارکان بازار همچون سازمان بورس و اوراق بهادار، بورس تهران و سایرین قرار گرفته است.
امروزه شاهد حضور طیف گستردهای از داراییهای دیجیتال بهویژه رمزارزها در بازارهای مالی و استقبال سرمایهگذاران از آنها هستیم. با وجود نوپا بودن این داراییها و داشتن ارزش بازار بسیار کمتر از بازارهای سرمایه، دارای پتانسیل رشد بالایی هستند و با سرعت بسیار بالا در حال رشد و جذب سرمایهگذاران جدید هستند. این موضوع منجر به واکنش بورسهای اوراق بهادار شده است. مهمترین اقدامات انجام شده توسط بورسها را میتوان راهاندازی صندوقهای قابل معامله با پشتوانه رمزارز، طراحی و محاسبه انواع شاخصهای رمزارز، راهاندازی قراردادهای آتی و اختیار معامله رمزارز، انتشار اسناد قابل معامله رمزارز، انجام خدمات معاملات مستقیم رمزارز و انتشار توکن اوراقبهادار دانست.
به عبارت دیگر بورسهای اوراق بهادار تلاش کردهاند تا با طراحی انواع مختلفی از ابزارهای مالی بر روی رمزارزها، امکان انجام معاملات محصولات مبتنی بر آنها را در سامانههای معاملاتی خود فراهم کنند. برخی بورسها گام را فراتر گذاشته و با سرمایهگذاری، شراکت یا خرید صرافیهای دیجیتال اقدام به ارایه انواع خدمات موجود در صرافیها همچون انجام معاملات، استکینگ، نگهداری رمزارزها و مانند آن نیز کردهاند.
بنابراین به نظر میرسد تمرکز اصلی بورسها بیشتر و پیشتر از راهاندازی بورس یا پلتفرم دیجیتال، راهاندازی انواع ابزارهای مالی مبتنی بر رمزارزها است. نکته قابل توجه این است که بورس پیشرو در حوزه دیجیتال مانند بورس سوئیس و دویچه بورس چند صد ابزار مالی مبتنی بر رمزارز در سامانه معاملاتی فعلی خود راهاندازی کرده و در دسترس سرمایهگذاران قرار دادهاند. در این حوزه تنها بورسها نبودند که اقداماتی برای مدیریت شرایط جدید انجام دادهاند بلکه سایر ارکان مانند کارگزاران نیز این تحول را درک کردهاند. برخی از بزرگترین کارگزاران دنیا اقدام به خرید صرافی رمزارز یا مشارکت با آنها کردهاند تا بتوانند مشتریان خود را حفظ کرده و از فرصتهای بازار جدید نیز بهرهمند شوند.
در ایران نیز شرایط تا حد زیادی مشابه روندهای جهانی است. بخش قابل توجهی از سرمایههای خرد و کلان ایرانیان به صرافیهای رمزارز منتقل شده و عملاً این منابع از بازار سرمایه رسمی و چرخه تامین مالی مولد اقتصاد کشور خارج شدهاند. در چنین شرایطی، و با توجه به تجربه موفق بورسهای بینالمللی در راهاندازی صندوقهای قابل معامله با پشتوانه رمزارز و سایر ابزارهای مالی مبتنی بر داراییهای دیجیتال، بورس اوراق بهادار تهران از ظرفیت بالایی برای طراحی و عرضه این ابزارها برخوردار است.
راهاندازی صندوقهای قابل معامله رمزارزی و سایر محصولات مالی مرتبط، علاوه بر پاسخگویی به تقاضای موجود سرمایهگذاران، میتواند به هدایت سرمایهها به بسترهای شفاف، قانونمند و تحت نظارت بازار سرمایه منجر شود. این اقدام ضمن کاهش ریسکهای ناشی از فعالیت در بسترهای غیررسمی، زمینه بازگشت بخشی از سرمایههای خارجشده به بازار سرمایه و تقویت نقش آن در تجهیز و تخصیص بهینه منابع مالی در اقتصاد کشور را فراهم خواهد کرد.