دنیای بورس: بورس تهران که معاملات روز گذشته را با صعود بیش از سه هزار واحدی شاخص کل آغاز کرده بود در نهایت به رشد 823 واحدی بسنده کرد. افزایش فشار فروش ناشی از شناسایی سود معاملهگران علت این تغییر جهت در نیمه دوم معاملات دیروز محسوب میشود. اما این فروشندگان چه کسانی بودند و با چه تحلیلی به فروش پرداختند؟ پرسشهایی که میتواند برای تصمیمگیری در خصوص روند بعدی بازار سهام اهمیت بالایی داشته باشند.
سه گروه فروشنده سهام
اگر بخواهیم فروشندگان معاملات دیروز را دستهبندی کنیم به سه گروه مختلف میرسیم که هر کدام ویژگیها منحصر به فردی دارند و اگر تشخیص دهیم سهم هر کدام از عرضه چقدر بوده میتوان انتظارات درستتری از مسیر بعدی سهام داشته باشیم.
نوسانگیران: دسته نخست کسانی هستند که همیشه به دنبال سودهای سریع هستند. این گروه حتی در افت قیمتها نیز حد ضرر بسیار نزدیکی نسبت به قیمت خرید دارند و با بروز نخستین نشانههای افت دست به ماشه میشوند. در مسیر صعودی نیز اعتقاد زیاد به کسب سودهای بلنددامنه در میانمدت ندارند. بنابراین، پس از آنکه تارگتهای 5، 10 یا 20 درصدی را در مسیر صعودی تجربه کردند آماده فروش میشوند. هدف این گروه کسب سودهای سریع و کمدامنه است که در صورت موفقیت میتواند در یک بازه میانمدت سود بسیار کلانی را عاید آنها کند. اینکه چقدر طرفداران این نوع معاملهگری موفق هستند یا توهم موفقیت دارند موضوع بحث ما نیست. صرفا از اشاره به این دستهبندی قصد داریم نشان دهیم این افراد چقدر در فروشهای احتمالی بعدی مشارکت خواهند داشت. از آنجایی که این افراد دائما در بازار فعال هستند، معمولا سهم غالبی را در میان مشارکتکنندگان این روزها نمیتوان برایشان متصور بود. پس اگر فروش سهام بخواهد ادامهدار باشد چندان نمیتواند متاثر از فعالیت این گروه خاص باشد.
نگرانها: عده دیگری از فروشندگان را افرادی تشکیل میدهند که مدتهاست نگران رشدهای پرشتاب سهام هستند. این افراد عمدتا نگاهی بدبینانه و شاید تا حدودی بنیادی-ارزشی به بورس دارند و معتقدند دیر یا زود بازار سهام به مدار اصلاح برمیگردد. در سالهای دورتر که مشارکت عمومی در بورس تهران کمرنگ بود، این گروه نقش تعیینکنندهای در روند قیمتها داشتند. اما اکنون با افزایش تازهواردهای بورسی و کدهای جدید، اثرگذاری کمتری دارند. همچنین، هرچند آنها نیز در روندهای صعودی روی موج خریداران سوار میشوند، اما با درجه احتیاط بیشتری این اقدام را انجام میدهند. بنابراین، اکنون نیز به نظر نمیرسد این گروه حجم زیادی از فروشها بتوانند در ادامه به خود اختصاص دهند.
هیجانیها: اما گروه سوم شامل تازهواردهایی میشود که صرفا از ترس جا نماندن از بازدهیهای جذاب بورس طی حدود دو سال اخیر به بازار سهام هجوم آوردهاند. افرادی که عموما تحلیل عمیقی از وضعیت ندارند و همین مساله تحلیلپذیری آنها را نیز دشوار میکند. آنها که اتفاقا به نظر میرسد بیشترین سهم را در معاملات هفتههای اخیر بورس داشتهاند با مشاهده اولین نشانههای اصلاحی به سرعت از ترس افت ارزش داراییهای خود به جریان فروشندگان میپیوندند. بالعکس نیز با مشاهده اولین نشانههای عدم ریزش یا صعودی مجددا در قامت خریدار وارد میشوند. رفت و برگشتهای سریع بورس تهران طی روزهای اخیر مجددا تاکید بر فعالیت بالای این دسته و نقش برجسته آنها دارد. بنابراین، وضعیت امروز بورس تهران به آرایش این افراد وابستگی بیشتری دارد که باید دید تا چه حد ترس بر آنها غلبه کرده است.
زورآزمایی نقدینگی در بورس
در چنین شرایطی، بالا ماندن ارزش معاملات سهام بسیار اهمیت پیدا میکند. زیرا اولا مانع تشکیل صفهای فروش و تشدید هیجان منفی میشود. ثانیا نشان میدهد با همان شدتی که فروشندگان از بازار خارج میشوند، پولهای تازهای جایگزین آنها میشوند. در این میان، نقش سهامداران حقوقی میتواند پررنگ باشد؛ چراکه این افراد تازهوارد بیشتر با مکانیزم «سواری مجانی» (free riding) معامله میکنند. به این معنا که متکی بر تحلیل و انتظارات سایرین معاملات خود را سامان میدهند. پس اگر این احساس را پیدا کنند که گروهی از سهامداران آگاهتر، نظیر حقوقیها حضور دارند و مانع از ریزش سنگین قیمتها میشوند، آنگاه آنها نیز نه تنها از سمت فروش عقبنشینی میکنند، بلکه حتی بر سهام خود میافزایند. بر این اساس، احتمال آنکه در ادامه فضای فشار فروش ساعات پایانی معاملات دیروز، امروز بازار منفی آغاز کند بالاست، اما بسته به انتظارات تازهواردها و سطح ارزش معاملات ممکن است مجددا شاهد تغییر مسیر بورس تهران باشیم. اتفاقی که در معاملات چهارشنبه هفته گذشته نیز رخ داد.
در همین رابطه نمودار عملکرد اخیر سهامداران حقوقی در معاملات دیروز را مشاهده کنید
دو چهره متفاوت بازار ارز
یکی از دلایل تردید اخیر برخی معاملهگران بورس تهران، توقف صعود نرخ دلار در بازار آزاد است. به طوری که پس از تجربه کانال 14 هزار تومان، از اواسط هفته گذشته دلار مسیر نزولی در پیش گرفت و تا نیمه کانال 12 هزار تومان عقب نشست. با وجود اختلافی که میان نرخ موثر دلار بر شرکتهای بورسی (یعنی دلار نیمایی و نرخ دلار معادل محصولات در بورس کالا) با نرخ ارز آزاد وجود دارد، عدهای معتقدند عقبگرد دلار آزاد بر قیمت سهام فشار میآورد. بنابراین، افت تب دلار که به نظر میرسد ارتباط زیادی با اخبار و گمانهزنیهای سیاسی داشته باشد یک جنبه نگرانی برای برخی بورسبازان است. اما در معاملات دیروز، نکتهای که وجود داشت توقف ریزش قیمتها هنگام برخورد به محدود 12 هزار و 500 تومان بود. امری که نشان میدهد در بازار ارز نیز هنوز انتظارات کاهشی تکمیل نشده و تمایل دلالان ارزی به صعود همچنان باقی است. چنین سیگنالی میتواند تا حدی تردیدهای این دسته از سهامداران را کاهش دهد. پس رصد بازار ارز در معاملات امروز که با چند ساعت تاخیر نسبت به معاملات بورس آغاز به کار میکند اهمیت دارد.
شروع محتاط بازار جهانی
بخش قابل تاملی از رشد بورس، به ویژه طی یک هفته گذشته بر دوش سهام بزرگ کالایی و پیرو خوشبینی به وضعیت بازار جهانی بوده است. پیگیری اخبار پر از نشانههای مثبت است. اول، بوریس جانسون در بریتانیا مقتدرانه رای آورد و نگرانیها از برگزیت کاهش یافت. دوم، فدرال رزرو وعده داد تصمیم دارد کانال 490 میلیارد دلاری را برای تقویت نقدشوندگی عملیات ریپو در پایان سال فرآهم آورد که برخی نگرانیهای نرخ بهره کوتاهمدت را رفع کند. سوم، چین و آمریکا دستیابی به فاز اول توافق تجاری را اعلام کردند. چهارم، چین اعلام کرده آماده تشدید سیاستهای مالی انبساطی برای تقویت اقتصاد خود است.
با وجود این رویدادهای مثبت، مشاهده شد که ساعات پایانی معاملات جمعه شب عمده بازارها وضعیت خنثا و حتی بعضا کاهشی را تجربه کردند. امروز نیز در آغاز هفته بازارهای آسیایی شروع نسبتا ضعیف و کمنوسانی را داشتهاند. کارشناسان معتقدند برخی تردیدها و نگرانیها نسبت به توافق تجاری چین و آمریکا منجر به این وضعیت شده است. با این حال تحلیلها به تدریج در حال تکمیل شدن است و سخنان مقامات همچنان امیدوارکننده است. باید دید که در ادامه روز و شروع معاملات بازارهای اروپا و آمریکا، قیمت جهانی کامودیتیها چگونه تغییر خواهد کرد. با این توضیح اگر بورسبازان با انتظار جهش ادامهدار قیمتهای جهانی معاملات اخیر خود را انجام دادهاند، باید گفت چندان دید خوشبینانهای داشتهاند. اما اگر حفظ سطوح فعلی قیمتها را که به عقیده بسیاری از کارشناسان برای سودآوری شرکتهای بورسی مناسب ارزیابی میشود مبنا قرار دادهاند میتوان گفت انتظارات آنها به واقعیت نزدیکتر است. وضعیت این روزهای بورس تهران پاسخ روشنتری از این مساله به دست خواهد داد.