دنیای بورس: چند روزی است که فضای معاملات گروه پالایشی در بورس تهران رنگ و بوی دیگری به خود گرفته است. سهامداران نمادهایی مانند شپنا، شتران، شبریز، شراز، شبهرن و سایر پالایشگاههای بورسی، روزهای مثبتی را پشت سر میگذارند و این گروه بار دیگر به یکی از کانونهای توجه بازار سرمایه تبدیل شده است. هرچند در نگاه نخست ممکن است این رشد به افزایش قیمت نفت، تورم حاکم بر اقتصاد یا بهبود فضای عمومی بازار نسبت داده شود، اما بررسی دقیقتر نشان میدهد محرک اصلی این موج صعودی، عامل دیگری است.
ماجرا به تصمیم شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران بازمیگردد. تصمیمی که بر اساس آن، از اواخر خردادماه، فرمول قیمتگذاری خوراک و فرآوردههای پالایشی از حالت تثبیتشده خارج شد و بار دیگر بر مبنای قیمتهای جهانی قرار گرفت. تغییری که به معنای بازگشت کرک اسپرد پالایشگاهها به سازوکار واقعی بازار است و میتواند اثر مستقیمی بر حاشیه سود و سودآوری شرکتهای پالایشی داشته باشد. به همین دلیل، استقبال اخیر بازار از سهام پالایشیها را بیش از آنکه بتوان ناشی از رشد عمومی قیمتها دانست، باید نتیجه اصلاح یک متغیر بنیادی در مدل درآمدی این صنعت تلقی کرد.
نوید خاندوزی، تحلیلگر بازار سرمایه در خصوص موضوع محاسبه کرک اسپرد صنعت پالایشگاهی گفت: در زمان جنگ، شورای عالی امنیت ملی مصوبهای صادر کرد که بر اساس آن قیمت محصولات پالایشی، اعم از محصولات اصلی و فرعی، برای صورتحسابها و عرضه به بازار ثابت نگه داشته شد. به این معنا که قیمتها بر مبنای نرخهای قبل از جنگ یا همان قیمتهای اسفندماه محاسبه میشد. این رویه در اسفند، فروردین، اردیبهشت و خرداد ادامه داشت تا اینکه در ادامه، این مصوبه لغو شد و مقرر شد قیمتها دوباره بر اساس نرخهای جهانی محاسبه شوند.
بازگشت به سازوکار جهانی قیمتگذاری
پیش از این، سازوکار قیمتگذاری به این صورت بود که قیمت محصولات از نشریات بینالمللی استخراج میشد و پس از ضرب در نرخ ارز مبادلهای یا نرخ حواله بانک مرکزی، هر هفته به عنوان قیمت پایه اعلام میشد. اما در دوره جنگ، به منظور جلوگیری از انتقال آثار افزایش قیمت جهانی نفت و تورم ناشی از آن به داخل کشور، قیمتها به صورت دستوری ثابت نگه داشته شد.
حالا این پرسش مطرح میشود که این تصمیم برای شرکتهای پالایشی به نفع آنها بوده یا به ضرر آنهاست؟
به گفته خاندوزی واقعیت این است که اسپرد یا همان حاشیه سود پالایش در اسفندماه در سطح مناسبی قرار داشت و عدد قابل قبولی محسوب میشد. بنابراین موضوع این نبود که پالایشگاهها با اسپرد نامناسبی مواجه باشند. با این حال، در همان مقطع، پالایشگاههای سراسر دنیا از جهش قیمت نفت و افزایش اسپرد محصولات بهرهمند شدند و سودآوری خود را افزایش دادند. پالایشگاههای ایران نیز میتوانستند از این شرایط استفاده کنند، اما به دلیل اجرای این مصوبه، امکان بهرهبرداری از این فرصت برای آنها فراهم نشد. البته نمیتوان گفت پالایشگاهها از این محل زیان کردهاند. در واقع، آنها از سودی که انتظار میرفت در شرایط عادی کسب کنند، محروم شدند. با وجود این، حتی با همان اسپرد اسفندماه نیز انتظار میرود گزارشهای عملکرد سهماهه شرکتهای پالایشی، گزارشهای مطلوبی باشد.
این تحلیلگر خاطرنشان کرد: نکته مهم این است که اکنون این مصوبه لغو شده و روند قیمتگذاری به روال گذشته بازگشته است. از سوی دیگر، اسپرد محصولات پالایشی در حال حاضر نسبت به مقطعی که قیمتها فریز شده بود، در وضعیت بهتری قرار دارد و تا حدودی افزایش یافته است. البته یک موضوع دیگر نیز وجود دارد و آن دستورالعمل نرخ خوراک است که اعتبار آن تا پایان تیرماه ادامه دارد. پس از آن باید درباره نحوه اجرای آن تصمیمگیری جدیدی انجام شود که هنوز جزئیات آن اعلام نشده است. در مجموع، بازگشت نظام قیمتگذاری به روال گذشته را میتوان اتفاقی مثبت برای صنعت پالایش دانست، زیرا در شرایط فعلی اسپرد محصولات نسبت به دورهای که قیمتها ثابت نگه داشته شده بود، وضعیت مطلوبتری دارد و این موضوع میتواند به بهبود سودآوری شرکتهای پالایشی کمک کند.
از کرک اسپرد ۹ دلاری به ۱۴ دلار
همچنین حسن جلیلی زاده، دیگر تحلیلگر بازار سرمایه در ابتدا به موضوع برای روشن شدن موضوع، ابتدا باید به مفهوم کرک اسپرد اشاره کرد و گفت: کرک اسپرد در واقع اختلاف بین ارزش محصولات تولیدی پالایشگاه و قیمت نفت خام مصرفی است و یکی از مهمترین شاخصهای سودآوری شرکتهای پالایشی به شمار میرود. از اسفندماه و همزمان با آغاز شرایط جنگی، تصمیم گرفته شد که کرک اسپرد مبنای محاسبه عملکرد پالایشگاهها بر اساس آخرین کرک اسپرد پیش از جنگ ثابت بماند. این عدد در آن مقطع حدود ۹ دلار به ازای هر بشکه بود و در تمام فصل بهار نیز صورتحسابها بر همین مبنا محاسبه شد.
وی افزود: اما از ۱۵ خرداد، این رویه تغییر کرد و دوباره فرمول قیمتگذاری به روال گذشته بازگشت. به این معنا که کرک اسپرد دیگر عددی ثابت نیست، بلکه بر اساس قیمتهای جهانی محاسبه میشود. در این روش، ارزش محصولات پالایشی محاسبه و از آن قیمت نفت خام کسر میشود تا کرک اسپرد روز به دست آید و همان عدد مبنای محاسبات قرار گیرد.
جلیل زاده بیان کرد: بررسیها نشان میدهد که چند روز پیش کرک اسپرد مبنای پالایشگاهها به حدود ۱۴ دلار رسیده بود. این در حالی است که در طول فصل بهار، مبنای محاسبات همچنان همان کرک اسپرد ۹ دلاری بود و تنها نرخ ارز در محاسبات لحاظ میشد.
به گفته این تحلیلگر اکنون با بازگشت فرمول قیمتگذاری به قیمتهای جهانی، کرک اسپرد مبنا از حدود ۹ دلار به حدود ۱۴ دلار افزایش یافته است. به بیان ساده، پالایشگاهها به ازای هر تن محصول یا هر بشکه فرآوردهای که به فروش میرسانند، حدود ۵ دلار حاشیه سود بیشتری نسبت به دوره تثبیت قیمتها خواهند داشت. در نتیجه، بازگشت به فرمول مبتنی بر قیمتهای جهانی میتواند به بهبود سودآوری صنعت پالایش منجر شود، زیرا مبنای محاسبه کرک اسپرد اکنون بالاتر از دورهای است که قیمتها به صورت دستوری ثابت نگه داشته شده بود.