دنیای بورس: مالی رفتاری، شاخهای از علم اقتصاد رفتاری است که با دیدگاه روانشناسی، به مطالعه تصمیمات سرمایهگذارها و روند بازارهای مالی میپردازد. این شاخه مطالعاتی ادعا میکند که سرمایهگذاران همیشه با دیدگاه اقتصادی تصمیمات منطقی که به نفع خودشان است، نمیگیرند و گاهی سوگیریهای ذهنی، مانع تحلیل درست و انتخاب بهترین گزینه میشود.در کنار تحلیلهای بنیادین، تکنیکال و کلاسیک نقش مالی رفتاری در تحلیل رفتار بازارها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. کارشناسان معتقدند بدون در نظر گرفتن روانشناسی سرمایهگذاران، تحلیل بازار ناقص خواهد بود.
حسین بوستانی فعال بازار سرمایه درباره نقش مالی رفتاری در بازار سرمایه به خبرنگار ما گفت: در بازارهای مالی همواره با «انسان» مواجه هستیم؛ انسانی که مجموعهای از احساسات، هیجانات و سطح دانشی خاص خود را دارد و در شرایط مختلف، رفتارهای متفاوتی بروز میدهد. بر این اساس، اگرچه پیشبینی رفتار انسان بهصورت صددرصدی ممکن نیست، اما با مدلسازی رفتاری میتوان تا حدی الگوهای تصمیمگیری سرمایهگذاران را شناسایی کرد.
به گفته او، مالی رفتاری شاخهای از روانشناسی است که وارد حوزه مالی شده و تلاش میکند توضیح دهد انسانها چگونه تصمیم مالی میگیرند، چرا دچار خطا میشوند و این خطاها چه تأثیری بر بازار میگذارد. پیش از توسعه الگوریتمها و رباتهای معاملاتی، تمام تحولات بازار توسط انسانها رقم میخورد و همین موضوع باعث رشد دانش مالی رفتاری شد.
بوستانی بهعنوان نمونهای ساده، در فرآیند خرید و فروش در بازار اشاره کرد و گفت: جایی که در یک قیمت مشخص، یک سرمایهگذار به این نتیجه میرسد که بازدهی دارایی به پایان رسیده و فروشنده میشود، در حالی که سرمایهگذار دیگر همان نقطه را آغاز بازدهی تلقی کرده و خریدار است. یعنی در یک مقوله یکسان شاهد دو رفتار کاملا متفاوت هستیم، مالی رفتاری دقیقاً به دنبال شناسایی و تبیین همین تفاوتها در برداشت و تصمیمگیری است.
بوستانی تاکید کرد: بازار سرمایه ایران نیز مانند سایر بازارها، انسان را بهعنوان عامل مشترک در خود دارد، اما به دلیل شرایط خاص اقتصادی، سیاسی و ساختاری، مالی رفتاری در ایران نقش پررنگتری نسبت به بسیاری از پیشبینیهای کلاسیک ایفا میکند.
این کارشناس بازار سرمایه در پاسخ به این پرسش که آیا باید وزن بیشتری به مالی رفتاری نسبت به تحلیل بنیادین یا تکنیکال داد، گفت: این روشها مکمل یکدیگرند.
در بلندمدت منطقهای اقتصادی و محاسباتی مسیر خود را طی میکنند، اما اینکه این مسیر چگونه و با چه نوساناتی طی شود، بهشدت تحت تأثیر رفتار و هیجانات سرمایهگذاران است.
بوستانی در پاسخ به این پرسش که آیا بازار سرمایه ایران ذاتاً هیجانیتر از سایر بازارهاست، تأکید کرد که رفتار انسانها در همه بازارهای دنیا مشابه است، اما فضای اقتصادی، سیاسی و سطح ریسکها باعث تفاوت در شدت واکنشها میشود.
به گفته او، سرمایهگذار در ایران به دلیل انباشت ریسکهای اقتصادی، سیاسی و تصمیمات دولتی، همواره یک «سرمایهگذار نگران» بوده است؛ موضوعی که باعث کوتاهتر شدن افق سرمایهگذاری و تشدید هیجانات شده است.
بوستانی در ادامه در تخلیل رفتارهای پرتکرار سرمایه گذاران ایران در مواقع بحرانی، گفت: باید بستر شکل گیری این رفتارها را مد نظر قرار داد. به طور طبیعی در شرایط بحران همه سرمایه گذاران در همه بازار بسته به ابزارهای مالی موجود در آن بازار و سواد مالی فعالان بازار رفتارهای متفاوتی دارند، اما در کل در یک نکته مشترک هستند، دنبال امنیت و حفظ دارایی خود هستند. این در بازار ایران هم وجود دارد، در شرایط بحرانی یک سری سوگیریها رفتاری به صورت عام در بین سرمایه گذاران دیده میشود. این سوگیریها وقتی ایجاد میشود که نگاه منطقی در بازار از بین میرود و سرمایه گذار بر اساس یک سری هیجانات مثل ترس و طمع عمل میکند. معروفترین این رفتار همان رفتار گلهای است، وقتی عده زیادی در یک بازار خرید میکنند شما هم همین رفتار را تکرار میکنید و در واقع دادههای ذهنی خود را کنار میگذارید و به عقل جمعی اعتماد میکنم. این مورد در بازار ما بسیار دیده میشود.
پشت پرده رفتارهای گلهای در بورس ایران
یک فعال بازار سرمایه معتقد است سرمایهگذار در ایران به دلیل انباشت ریسکهای اقتصادی، سیاسی و تصمیمات دولتی، همواره یک «سرمایهگذار نگران» بوده است؛ موضوعی که باعث کوتاهتر شدن افق سرمایهگذاری و تشدید هیجانات شده است.
