موانع اصلی جذب سرمایه در صنعت فولاد ایران

چه موانعی بر سر جذب سرمایه در صنعت فولاد ایران وجود دارند و در این راستا مهم‌ترین اهرم‌ها برای رفع موانع چه هستند؟ به نظر می‌رسد عبور از گردنه چالش‌ها نیازمند رعایت برخی از الزام‌ها و بسترها توسط سیاست‌گذار است.

ساغر باباحیدری/ گروه مطالعات اقتصادی شرکت مهندسی بین‌المللی فولادتکنیک

انباشت سرمایه، سرمایه‌گذاری و کسب و کار از جمله مهم‌ترین‌ عوامل در رشد اقتصادی کشورها و به‌ویژه کشورهای در حال توسعه محسوب می‌شود. اگر در جامعه‌ای سرمایه‌گذاری در حد و اندازه لازم صورت نگیرد، رشد اقتصادی کند یا متوقف خواهد شد. انباشت سرمایه می‌تواند از منابع مالی داخلی (پس‌اندازها) و منابع مالی خارجی تامین شود. اما سرمایه‌گذاری در خلا انجام نمی‌شود.

شبکه بسیار پیچیده‌ای از ارتباطات و عوامل اثر‌گذار وجود دارند که بستر لازم برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و جلوگیری از فرار سرمایه‌های داخلی را ایجاد می‌کنند. به بیان دیگر این شبکه در هم تنیده متاثر از مجموعه‌ای از مولفه‌های گسترده است. چنانچه ادعا می‌شود حتی رفتار، سخنان و مصاحبه‌های رئیس‌جمهور، وزرا و نمایندگان مجلس می‌تواند فضای کسب‌و‌کار را تحت‌تاثیر قرار دهد.

از جمله مشکلاتی که متولیان صنعت فولاد و فعالان این عرصه از اقتصاد در مصاحبه‌ها و گفت‌وگوها بارها و بارها و با ادبیات مختلف به آن اشاره کرده‌اند را می‌توان تیتر‌وار چنین بر‌شمرد: دشواری و کندی فرایندهای اقتصادی مانند کسب مجوز، ثبت شرکت، تناقض و ناپایداری قوانین، تغییر و اصلاح قوانین بدون اطلاع‌رسانی، تراکم قوانین و مقررات متناقض، بی‌ثباتی در روند برنامه‌ریزی‌های اقتصادی و صنعتی، بی‌توجهی به بسترسازی و اقدامات زیربنایی، نادیده گرفتن حقوق مالکیت، عدم شفافیت بازار، عدم بهبود شاخص‌های آزادی اقتصادی، حضور سنگین دولت و شبکه‌های دولتی، هزینه بالای تامین منابع مالی، عملکرد انقباضی بانک‌ها در برابر تسهیلات‌دهی، عدم‌همنوایی دستگاه‌های اجرایی، قیمت‌گذاری دستوری محصولات، دخالت دولت در نحوه فروش و ساز و کار بازار، وجود ضعف‌های ساختاری، نبود فضای مطمئن اقتصادی، کمبود نقدینگی، عدم هماهنگی میان مدیران تصمیم‌ساز، دخالت دولت در بورس، مشکلات ناشی از گشایش اعتبار و...

علاوه بر موارد فوق صنعت فولاد در ایران با چالش‌های دیگری نیز دست به گریبان بوده که به‌گونه‌ای مربوط به ساختار صنعت فولاد کشور است؛ مسلما هر‌چه یک صنعت با مشکلات بیشتری دست و پنجه نرم کند و هر‌چه متولیان امر در رفع چالش‌های آن صنعت با موانع بیشتری روبه‌رو‌ باشند، آن صنعت با فرار سرمایه‌های بیشتری روبه‌رو‌ خواهد بود و از سوی دیگر در اثر مشکلات و چالش‌ها بنیه آن صنعت کاهش می‌یابد، بنابراین کمتر امکان توسعه برای آن صنعت فراهم می‌شود و در نتیجه صنعت مذکور کمتر قادر به جذب سرمایه خواهد بود.

در لایه اول شدت سهولت و شدت سختی ورود به فضای کسب‌و‌کار عامل تعیین‌کننده ورود یک سرمایه به فعالیت اقتصادی است. به‌عنوان مثال تعداد مراحل و زمان و هزینه لازم برای شروع یک کسب و کار، اخذ مجوزهای لازم، ثبت دارایی، اجرای قراردادها و مسائلی از این دست شاخص‌های استاندارد و پذیرفته‌شده‌ای در مجامع بین‌المللی هستند که شدت سهولت ورود به فضای کسب و کار را اندازه‌گیری می‌کنند.

واضح است محیطی جاذب سرمایه است که به لحاظ چنین شاخص‌هایی در سطح قابل‌قبولی قرار گرفته باشد، بنابراین لایه اول را سهولت فضای کسب و کار تشکیل می‌دهد.

در لایه دوم سرمایه‌گذار باید علائم و نشانه‌های امنیت اقتصادی را مشاهده کند. در این رابطه عملکرد دولت به‌عنوان مهم‌ترین‌ نهاد برقرار‌کننده امنیت اقتصادی حائز اهمیت است. شاخص‌هایی مانند ثبات در قوانین و مقررات، ثبات سیاسی، حفظ حقوق مالکیت و... می‌تواند مشخص‌کننده لایه دوم جذب سرمایه باشد.

مجموعه این عوامل تحت‌عنوان عوامل نهادی فضای کسب‌و‌کار قابل‌بررسی است.لایه سوم از عوامل جاذب سرمایه، شامل ساختار آن فعالیت (صنعت) و رفتار و عملکرد حاکم بر آن صنعت خاص است. در واقع کم و کیف چالش‌های یک فعالیت (صنعت) و نحوه برخورد با چالش‌ها از طرف متولیان امر می‌تواند دافع یا جاذب سرمایه و سرمایه‌گذار باشد.

بنابراین با توجه به سطح‌بندی فوق می‌توان مطرح کرد که صاحبان سرمایه-خواه سرمایه‌گذار داخلی و خواه سرمایه‌گذار خارجی- زمانی سرمایه‌های خود را در کشوری و به کار خواهند انداخت که در سطح اول آن کشور از درجه سهولت فضای کسب و کار قابل‌قبول در مقایسه با سایر کشورها برخوردار باشد.

در سطح بعدی عوامل نهادی حاکم بر آن کشور -این عوامل مستقیما به رفتار دولت وابسته است- علائم و نشانه‌های امنیت اقتصادی را برای سرمایه‌گذار تداعی کند و در آخرین سطح، صنعت یا فعالیت مورد‌نظر سرمایه‌گذار چالش‌زدا باشد و نه چالش‌زا.

با وجود اهمیت زیاد سرمایه به‌عنوان موتور محرک اقتصاد شواهد و قرائن حاکی از آن است که کشور در مواجهه با سرمایه و سرمایه‌گذار عملکرد مثبتی نداشته است. در واقع عوامل بی‌شماری وجود دارد که مانع جذب سرمایه به‌طور کلی و مانع سرمایه‌گذاری در بخش فولاد به‌طور اخص می‌شود. بررسی موانع جذب سرمایه از منظر موانع کلان در اقتصاد ایران را می‌توانید در بولتن تحلیلی فولاد و سنگ‌آهن مطالعه کنید.

منبع: دبیرخانه دائمی همایش چشم‌انداز صنعت فولاد و معدن ایران - گروه رسانه‌ای دنیای اقتصاد

نمودار روزانه صنعت اطلاعات بیشتر

ارزش تغییر درصد
116,478.96 2,623.46 2.25

نمادهای زیر مجموعه

فرآوری‌موادمعدنی‌ایران‌ (فرآور) ملی‌ صنایع‌ مس‌ ایران‌ (فملی2) فولاد آلیاژی ایران (فولاژ2) فولاد خراسان (فخاس) فولاد خراسان (فخاس2) ح . فولاد خراسان (فخاسح) ح . ملی‌ صنایع‌ مس‌ ایران‌ (فملیح) نورد آلومینیوم‌ (فنوال2) گروه‌صنعتی‌سپاهان‌ (فسپا) فولاد خراسان (فخاس4) فولاد خوزستان (فخوز2) ح . فولاد خوزستان (فخوزح) اجاره فولادکاوه کیش،سه ماهه20% (صکاوه7062) آلومراد (فمراد) فولاد کاوه جنوب کیش (کاوه2) سرمایه‌گذاری‌توکافولاد(هلدینگ (وتوکا2) ح . ‌توکافولاد(هلدینگ‌ (وتوکاح) فولاد خوزستان (فخوز) ح.فولاد آلیاژی ایران (فولاژح2) مس‌ شهیدباهنر (فباهنر2) فولاد امیرکبیرکاشان (فجر2) ملی‌ صنایع‌ مس‌ ایران‌ (فملی) گروه‌صنعتی‌سپاهان‌ (فسپا2) اجاره فولادکاوه کیش،سه ماهه20% (صکاوه706) فولاد آلیاژی ایران (فولاژ) فولاد امیرکبیرکاشان (فجر) فروسیلیس‌ ایران‌ (فروس2) فولاد مبارکه اصفهان (فولاد) سرمایه‌گذاری‌توکافولاد(هلدینگ (وتوکا) لوله‌وماشین‌سازی‌ایران‌ (فلوله) کالسیمین‌ (فاسمین2) لوله‌وماشین‌سازی‌ایران‌ (فلوله2) ح.فولاد آلیاژی ایران (فولاژح) ح . ملی‌ صنایع‌ مس‌ ایران‌ (فملیح2) آلومینیوم‌ایران‌ (فایرا4) ملی‌ سرب‌وروی‌ ایران‌ (فسرب) فروسیلیس‌ ایران‌ (فروس) فولاد آلیاژی ایران (فولاژ4) نوردوقطعات‌ فولادی‌ (فنورد) نورد آلومینیوم‌ (فنوال) ملی‌ سرب‌وروی‌ ایران‌ (فسرب2) آلومینیوم‌ایران‌ (فایرا2) فولاد کاوه جنوب کیش (کاوه) ملی‌ صنایع‌ مس‌ ایران‌ (فملی4) فولاد مبارکه اصفهان (فولاد4) فولاد مبارکه اصفهان (فولاد2) آلومینیوم‌ایران‌ (فایرا) کالسیمین‌ (فاسمین) مس‌ شهیدباهنر (فباهنر) سپنتا (فپنتا) شرکت آهن و فولاد ارفع (ارفع2) سهامی ذوب آهن اصفهان (ذوب4) سهامی ذوب آهن اصفهان (ذوب) هلدینگ صنایع معدنی خاورمیانه (میدکو2) صنایع فولاد آلیاژی یزد (فولای) هلدینگ صنایع معدنی خاورمیانه (میدکو) معدنی کیمیای زنجان گستران (کیمیا) ح.زرین معدن آسیا (فزرینح) ح. صنایع فولاد آلیاژی یزد (فولایح) زرین معدن آسیا (فزرین) صنایع فولاد آلیاژی یزد (فولای2) فولاد هرمزگان جنوب (هرمز2) شرکت آهن و فولاد ارفع (ارفع) شرکت آهن و فولاد ارفع (ارفع4) صنعت روی زنگان (زنگان) سهامی ذوب آهن اصفهان (ذوب2) فولاد هرمزگان جنوب (هرمز) ح.شرکت آهن و فولاد ارفع (ارفعح) نورد و لوله اهواز (فاهواز2) ح. نورد و لوله اهواز (فاهوازح) آلومتک‌ (فالوم) ح. فولاد افزا سپاهان (فافزاح) لوله‌وتجهیزات‌ سدید (فسدید) فولاد کاویان (فوکا2) آلومتک‌ (فالوم2) گروه ‌صنعتی‌ سدید (وسدید) نورد و لوله اهواز (فاهواز) فولاد افزا سپاهان (فافزا) فولاد کاویان (فوکا) اختیارف فولاد-1500-25/11/1395 (طفولا005) اختیارف ملی مس-2200-23/11/1395 (طفملی004) اختیارف ملی مس-1900-23/11/1395 (طفملی002) اختیارخ هرمز-2370-960310 (هرمزخ3) اختیارف هرمز-2370-960310 (هرمزف3) اختیارف هرمز-2170-960310 (هرمزف2) اختیارف هرمز-2570-960310 (هرمزف4) ماداکتو استیل کرد (فماک) فولاد سیرجان ایرانیان (سیسکو4) فولاد زرند ایرانیان (زیسکو4)