نقد مساله « حمایت » | راه و بیراهه بورس کجاست

یک نگاه | بازی حقوقی ها با بازار

در دو یادداشت زیر راویان قصد دارد علاوه بر ایرادت و خطاهایی که در کلیات روند معاملات از سوی بورس مواجه است، راه و بیراهه حمایت از بورس مشخص شود.

  • علی مروی | استاد دانشگاه

بازار سرمایه در ماه‌های گذشته تحولات گوناگونی را تجربه کرده است. از هجوم بی‌سابقه مردم برای خرید سهام که رشد هیجانی قیمت‌ها را به همراه داشت تا ریزش‌های مستمر هفته‌های اخیر که سیاست‌گذار را دستپاچه کرده است.

در این شرایط خطیر نحوه مواجهه دولت با این بازار اهمیت مضاعفی پیدا کرده است. گرچه دولت در ماه‌های گذشته به‌دلیل اهمال در اجرای اقدامات مناسبی مانند فروش مستقیم سهام دولت در بازار، رفع موانع عرضه خرد سهام توسط سهامداران عمده، الزام به افزایش سهام شناور آزاد و تسهیل فرآیند افزایش سرمایه به صرف عملا فرصت‌سوزی کرد، اما هنوز هم فرصت برای توسعه و تعمیق اصولی این بازار از بین نرفته است. اکنون دو راهی مهمی پیش روی دولت قرار دارد:

الف- حمایت از سهامداران در قالب جمع کردن صف‌های فروش (و خصوصا صف‌های فروش سهم‌های شاخص‌ساز) از طریق فشار به حقوقی‌های دولتی، تزریق منابع صندوق تثبیت و فشار به بانک‌های دولتی برای اعطای وام خرید سهام به برخی شرکت‌های سرمایه‌گذاری و اشخاص حقوقی؛ مسیری که تاکنون مورد علاقه و تمرکز وزارت اقتصاد بوده است.

این گزینه گرچه ممکن است خوشحالی کوتاه‌مدت برخی سهامداران و ذی‌نفعان پرنفوذ بازار را به همراه داشته باشد، اما در میان‌مدت به افزایش بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران حقیقی مهم و خروج آنها از این بازار ختم خواهد شد و تبعات تورمی سنگینی بر کشور تحمیل خواهد کرد.

ضمن اینکه در میان‌مدت و بلندمدت نیز به وضعیت فعلی بازخواهیم گشت! یادمان نرود که حتی اگر قیمت تعادلی سهام‌ شرکت‌ها از قیمت فعلی آنها کمتر باشد، ابعاد بورس ما در حال حاضر بسیار بزرگ‌تر از آن است که بتوان با حمایت‌های دستوری و مقطعی از افت بیشتر آن جلوگیری کرد. در صورتی که قیمت تعادلی بازار بیش از قیمت‌های فعلی باشد هم اساسا نیازی به حمایت دولت نیست و عدم مداخله نامناسب در بازار بهترین کمک به آن برای تصحیح این وضعیت است.

این مسیر خطرات دیگری هم دارد. تزریق منابع یا اعمال فشار به حقوقی‌ها برای جمع کردن صف‌های فروش عملا مسیر خروج منابع متعلق به اشخاص حقیقی از بازار را هموار کرده است و باعث انتقال ریسک بورس به سایر بازارها از جمله بازار ارز و طلا خواهد شد.

به عبارت دیگر، این اقدام ریسک بالای بورس را به کل اقتصاد تسری می‌دهد و قابلیت این را دارد که منجر به تورم‌های بالا در کوتاه مدت شود. توجه کنیم که نظارت بر عملکرد تعداد بسیار زیادی بازیگر حقیقی و جلوگیری از سفته‌بازی آنان در بازارهای ارز و طلا بسیار سخت‌تر از نظارت بر بازیگران حقوقی محدودی است که دولت آنها را وادار به خرید سهام می‌کند.

ب- اعمال اصلاحات اساسی در ساختار بازار و تغییر رفتار دولت در نحوه مواجهه با شرکت‌ها و بازار محصولات مختلف. در این مسیر باید سیاست‌گذار ابتدا به اجرای اصلاحات ساختاری مهم در بازار سهام بپردازد. متاسفانه به‌دلیل مقررات زاید و مشکل‌سازی که از سال‌های گذشته بر بازار سهام تحمیل شده بود، کارکرد بهینه این بازار مختل شده و جذابیت ذاتی آن را به میزان قابل‌توجهی تحت‌تاثیر قرار داده است.

محدودیت دامنه نوسان و وجود حجم مبنا در تعیین قیمت پایانی، عملا زنجیرهای بزرگی بر دست نامرئی بازار افکنده‌اند؛ به‌طوری‌که این بازار زمان زیادی نیاز دارد تا اثر شوک‌های بیرونی را در اصلاح قیمت‌های نسبی منعکس کند. این دو عامل باعث شده که هم در مواقع افزایش و هم در ریزش، بازه زمانی زیادی نیاز باشد تا بازار به تعادل برسد. ضمن اینکه نقدشوندگی بازار در مواقع ریزش را نیز کاهش داده است.

بر این اساس، لازم است که سیاست‌گذار ضمن افزایش یا حذف دامنه نوسان، حجم مبنا را نیز کنار بگذارد. این اصلاحات حذف برخی رانت‌ها مانند سرخطی زدن را نیز به‌دنبال خواهد داشت.

مشکل ساختاری دیگر بورس، تمرکز مالکیت بالای شرکت‌هاست که منجر به پایین بودن سهام شناور آزاد آنها شده است. امکان عرضه درصد کوچکی از سهام یک شرکت در بورس در عرضه‌های اولیه باعث شده است که بخش عمده سهام آن شرکت تحت کنترل یک یا چند سهامدار عمده بماند و در عمل گرچه شرکت‌ها از عنوان سهامی عام برخوردار می‌شوند، اما چنین ویژگی‌ای ندارند. بر این اساس، لازم است که قوانین مرتبط اصلاح شود و سهام شناور آزاد افزایش یابد.

وجود موانع ورود به بازار خدمات سبدگرانی و همچنین اعمال محدودیت‌های غیرضروری (مانند محدودیت پذیرش حداقل سرمایه) بر فعالیت آنها نیز بر خروجی بازار سایه افکنده است. باید با حذف موانع ورود، رقابت بین صندوق‌های سبدگردان را تضمین کرد و کیفیت خدمات آنها را افزایش داد. اصلاح محدودیت‌هایی مانند محدودیت پذیرش حداقل سرمایه هم امکان استفاده سرمایه‌گذاران بیشتری از خدمات آنها را می‌دهد. ضمن اینکه می‌توان شرایط و زیرساخت‌های لازم برای فعالیت سبدگردانی اشخاص حقیقی را نیز فراهم کرد.

دولت می‌تواند به‌منظور تعمیق بازار بدهی، رشد صندوق‌های با درآمد ثابت را به خرید اوراق بدهی مشروط کند. این امر ضمن متنوع‌سازی پرتفوی سرمایه‌گذاران، فرصت پوشش بخش بزرگ‌تری از کسری بودجه دولت از محل اوراق را فراهم خواهد آورد.

در کنار اصلاحات ساختاری مهم در بازار سرمایه که به اختصار به آن اشاره شد، دولت باید رفتار خود را نیز با پارادایم جدید شکل‌گرفته در این بازار هماهنگ کند. درواقع اکنون که بازار ظرفیت کافی برای عرضه شرکت‌های دولتی و سهامداری قابل توجه مردم در شرکت‌های مختلف را پیدا کرده است، باید دولت دست از مداخلات قیمتی در بازار محصولات این شرکت‌ها بردارد و ضمن انتقال مدیریت آنها به خود مردم، مداخلات مدیریتی خود در آنها را نیز به حداقل برساند.

حذف سرکوب‌های قیمتی در بازارهای مختلف، ضمن حذف زمینه بسیاری از مفاسد، باعث افزایش سوددهی شرکت‌ها می‌شود و جذابیت آنها را برای سهامدارانشان افزایش خواهد داد. این امر شرط لازم برای ماندگاری مردم در بازار سهام است.

بازی حقوقی ها با بازار

  • مهدی حسینی | کارشناس بازار سرمایه

آن دسته از کارشناسان و اقتصاددان‌هایی که رشد شاخص بورس را عامل تورم و افزایش قیمت‌ها می‌دانستند به این موضوع اشاره نمی‌کنند که اگر این سیل نقدینگی به سمت بازار ارز هدایت می‌شد قیمت دلار افزایش سرسام‌آوری می‌یافت. سیل شدیدی از نقدینگی سرگردان که در جامعه وجود داشت با حمایت دولت وارد بازار سهام شد و در طبیعی‌ترین حالت ممکن می‌خواهد از ارزش آن محافظت کند.

مساله‌ای که از اذهان برخی کارشناسان دور مانده این است که بازی با بازاری که از حساسیت بسیاری برخورداراست و بر سیاست‌های کوتاه مدت و بلندمدت دولت تاثیرگذاراست، اما متاسفانه با وجود هشدارهایی که داده می‌شد سیاست‌گذاران به این امر واقف نبودند و برنامه مدون و برگ برنده‌ای برای این بازار ارائه ندادند. این در حالی است که در این ۴۰ سال بازار سرمایه تجربه این حجم از سرمایه‌گذار مردمی را در بورس به خود ندیده بود. از این رو بازار سرمایه بازاری استراتژیک است.

برگردیم به ماجرای ۲۲ مرداد و آن چهارشنبه تاریخی.درحالی که بازار بعد از اصلاحی منطقی برای رشد بیشتر خیز برداشته بود اتفاقی عجیب همه معادلات را به هم می‌ریزد. حقوقی‌ها متحد،یکصدا و در یک ساعت مشخص برای بازاری که آماده پرواز شده بود، زیرپا کشیدند و سمت و سوی بازار سرمایه را جناحی کردند،غافل از آنکه بازی که آن روز حقوقی‌ها راه انداختند بازی با تشت آتش بود و بازار را به هم ریختند.

اگرچه بازار موجودی زنده است اما در وضعیت بحرانی فعلی لازم است مجلس با بازخواست حقوقی‌ها و بازگرداندن بخشی از سرمایه‌ای که توسط حقوقی‌ها از بازار خارج شده بود، هم آرامش را به بورس بازگرداند و هم درس عبرتی باشد برای کسانی که دنبال منفعت‌طلبی‌های جناحی در بازار سرمایه هستند. اگر مجلس حل بحران بازار سرمایه را در حد شعار باقی بگذارد کلاف سردرگم این بازی پیچیده‌تر خواهد شد.

بنابراین توصیه ما به سیاست‌گذاران کلان کشور این است که جلوی کسانی که قصد «پروژه کردن» بازار را دارند، بگیرند تا بازار روند طبیعی‌اش را حفظ کند. رئیس مجلس روز گذشته به مردم این اطمینان را داده که با کمک وزیر اقتصاد و رئیس بانک مرکزی، شورای عالی بورس و کمیسیون‌های مجلس شاهد تحولات جدیدی دربورس خواهیم بود؛ اما به نظر می‌رسد بازار سرمایه اگر از شر تدابیر حقوقی‌ها خلاص شود بتواند راه خود را پیدا کند و نیازی به این جلسات و کمک‌ها نباشد.

نظرات کاربران

تاثیر دلار 4200 تومانی | قیمت کالاهای اساسی چقدر تغییر کرد
ادامه رشد تولید فولاد ایران با وجود کرونا
واعظی : دولت در بورس دخالت نمی‌کند
تعداد مددجویان فاقد «سهام عدالت» اعلام شد
درگذشت امیر کویت چه تاثیری بر تحولات منطقه دارد
معان وزیر صمت: تولید فولاد افزایش اما صادرات کاهش دارد
تغییرات قیمت شمش فولادی صادراتی ایران + جدول
سه چالش اصلی در تامین نهاده های دامی
بازار مسکن | دوباره جهش قیمت در راه است؟
صف بندی امروز | سهامی که خریدارند / سهامی که فروشنده اند + جدول
معاملات کدام نمادها تایید نشد + اسامی
پیش بینی امروز | چه اتفاقی برای سهام میافتد
بازار ارز و سکه | پیش بینی امروز قیمت دلار
بازار ارز و سکه | پیش بینی امروز قیمت سکه
بازدید « وبملت » از « فلوله »
بازار سهام | پیش بینی امروز شاخص
سه ارز جذاب در پسا کرونا چه خواهد بود
اقتصاددان ایرانی: تحریم‌ها نبود، از مرگ ۱۳ هزار ایرانی جلوگیری می‌شد
برنامه امشب چالش تامین شمش فولاد با حضور معاون وزیر صمت
آیا فکر می‌کنید ترامپ شکست می خورد | این مقاله را حتما بخوانید
صدای سهامدار | درخواست هایی که سهامداران از بورس دارند
آمار 55 ماهه | بانک‌های بورسی چقدر وام دادند
بازار مسکن | موج تلاطم به بازار آمد
صندوق بازارگردانی « خودرو » راه اندازی شد
عرضه اولیه هایی که می‌خواهند بیایند
چند شرکت بورسی بازارگردان دارند
6 افزایش سرمایه | تجدید ارزیابی « شپنا » میآید
رزم‌حسینی وزیر صنعت معدن و تجارت شد
وام مسکن افزایش پیدا می‌کند؟
روند تغییرات تولید سه خودروساز بورسی + جدول

نمودار روز شاخص کلبیشتر

نمودار روز شاخص کل فرابورسبیشتر