بخشنامه وزیر اقتصاد برای جهش تولید چه بود

وزیر اقتصاد در بخشنامه‌ای خواستار باز تعریف وظایف و تدوین نقشه راه برای تحقق جهش تولید در کشور شد.

به گزارش «دنیای بورس» به نقل از شبکه اخبار اقتصادی و دارایی ایران (شادا)، وزیر امور اقتصادی و دارایی در بخشنامه‌ای خطاب به معاونان، مدیران عامل بانک ها، بیمه‌ها و روسای سازمان‌های وابسته و تابعه این وزارتخانه ابلاغ کرد، ضمن تعیین محور‌های کاری آن‌ها در سال ۱۳۹۹ متناسب با شعار انتخابی مقام معظم رهبری برای سال جدید، خواستار باز تعریف وظایف و تدوین نقشه راه سازمان متبوع خود به منظور تحقق "جهش تولید" در کشور شد.

فرهاد دژپسند در این بخشنامه، تصریح می‌کند: انتخاب عنوان سال "جهش تولید" از سوی مقام معظم رهبری برای سال ۱۳۹۹، در امتداد شعار "رونق تولید" سال قبل صورت گرفته است.

وزیر اقتصاد با یادآوری اینکه، جهش تولید در بستر محیط با ثبات اقتصادی، فضای کسب و کار مناسب، نظام تأمین مالی کارآمد و چارچوب سیاستگذاری هوشمند محقق خواهد شد، دستیابی به آن را در گرو تقویت بخش‌های پیشران اقتصادی و زنجیره‌های تولید، تشویق سرمایه گذاری، حمایت از نوآوری و رفع موانع تولید معرفی می‌کند.

دژپسند با بیان اینکه در راستای جهش تولید باید دارایی‌ها و منابع دولت را به کارآ‌ترین شکل استفاده و اعتبارات بانکی را در مسیر تولید هدایت کرد، تاکید می‌کند: نظام‌های بانکی، بیمه‌ای و گمرکی را در خدمت تولید و تجارت درآوریم و نظام مالیاتی را با همین نگاه بازآرایی کنیم.

وزیر اقتصاد با تصریح اینکه برای به جهش درآوردن تولید باید هوشمندانه عمل کرده و مفهوم اقتصاد هوشمند را در همین ارتباط تعریف و اجرا کنیم، بیان می‌کند: اقتصاد هوشمند ابزاری برای برداشتن گام‌های بزرگ با استفاده از منابع تحدید شده و عبور از تنگنا‌های اقتصادی است.

دژپسند در ادامه پنج محور "تامین مالی"، "تقویت سرمایه گذاری"، "توسعه تجارت خارجی"، "بهبود محیط کسب و کار" و "انضباط مالی و مولد سازی دارایی‌های دولت" را با فهرست اقدامات مربوط به هر یک از محور‌های مذکور معرفی و برای اجرای اقدامات مرتبط با وظایف و مأموریت‌های هر یک از معاونتها، بانک ها، بیمه‌ها و سازمان‌های وابسته و تابعه این وزارتخانه در قالب یک برنامه عملیاتی مدون، شامل اهداف، گام‌ها و معیار‌های ارزیابی عملکرد دقیق، در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با حداکثر اهتمام تأکید می‌کند.

از جمله اقدامات مورد تأکید وزیر اقتصاد برای محور تأمین مالی می‌توان به "اولویت اعطای تسهیلات بانکی به بنگاه‌های ارائه دهنده برنامه مشخص و عملیاتی برای جهش تولید" و "تأمین سرمایه در گردش بنگاه‌های تولیدی با هدف حفظ و افزایش سطح تولید"؛ اشاره نمود.

برای محور "تقویت سرمایه گذاری" نیز به اقداماتی، چون "تقویت و گسترش نظارت موثر بر طرح‌های سرمایه گذاری موجود با هدف شناسایی و رفع مشکلات آنها" و "پیگیری اجرای فاینانس‌های خارجی و تسهیلات سازمان‌های توسعه‌ای بین المللی و تشکیل کمیته راهبردی با دستگاه‌های ذیربط برای اجرایی نمودن پروژه‌های مربوطه" اشاره شده است.

بنا بر این گزارش، "توسعه تجارت خارجی" سر فصل دیگری از این بخشنامه است که دکتر دژپسند بر تحقق اقدامات این فصل تأکید نموده است که از جمله این اقدامات "توسعه سامانه‌های الکترونیکی در حوزه گمرک با هدف دستیابی به تجارت خارجی و تجارت آسان به عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی جهش صادرات"و "تسهیل فرایند واردات کالای سرمایه‌ای و مواد اولیه تولید از طریق کاهش فرآیند‌ها و تسهیل دریافت تضامین گمرکی می‌باشد.

وزیر اقتصاد در ادامه، محور "بهبود محیط کسب و کار" را به عنوان یکی دیگر از فصول وظایف ستاد وزارت اقتصاد و سازمان‌های زیرمجموعه در راستای تحقق جهش تولید عنوان و به اقدامات این بخش همچون "تسریع در سامان دهی نظام مجوز‌های کشور و توسعه و تکمیل درگاه ملی مجوزها" و "الکترونیکی کردن فرآیند صدور کلیه مجوز‌های مجموعه وزارت توأم با کاهش زمان و هزینه صدور" اشاره می‌کند.

وزیر اقتصاد در ادامه، "انضباط مالی و مولدسازی دارایی‌های دولت" را به عنوان یکی از فصول مهم در راستای تحقق جهش تولید مورد اشاره قرار داده و بر اقدامات این بخش از جمله "تجدید ساختار شرکت‌های زیان ده دولتی و اولویت گذاری در واگذاری‌ها بر اساس کمک به امر جهش تولید" و "تامین غیر تورمی منابع بودجه عمومی از طریق افزایش سهم اوراق نقدی و افزایش مصارف بودجه عمومی دولت برای تحریک تقاضا و اجرای سیاست ضد چرخه‌ای برای رفع رکود" تأکید می‌کند.

 

راهبرد‌های سیاستی قوی شدن نظام از طریق جهش تولید

سعید رضا عاملی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی راهبرد‌های سیاستی قوی شدن جمهوری اسلامی ایران از طریق جهش تولید را در ۱۲ محور ابلاغ کرد.

به گزارش «دنیای بورس» به نقلاز شورای عالی انقلاب فرهنگی سعید رضا عاملی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی راهبرد‌های سیاستی قوی شدن جمهوری اسلامی ایران از طریق جهش تولید را در ۱۲ محور ابلاغ کرد.

مشروح این راهبرد‌های سیاستی که با هدف تغییرات مهم و اثرگذار در مسیر جهش تولید و تأثیرگذاری کلیدی بر حرکت به سمت تمدن نوین اسلامی در پرتو تحول در فرهنگ، علم و فناوری و اقتصاد دانش بنیان ابلاغ شده است، به شرح زیر است:

سال ۱۳۹۹ را در حالی آغاز می‌کنیم که چشم‌ها به نقطه شکوفاتر شدن اقتصادی ایران و رسیدن به ظرفیت‌های مؤثرتری از تمدن نوین اسلامی دوخته شده است. با نگاه به شعار امسال که «جهش تولید» است، دوازده سال متوالی است که رهبری حکیم انقلاب، دولت و ملت و همچنین اندیشمندان جامعه را به اهداف اقتصادی راهبردی و تقویت قدرت اقتصادی و عزت ملی و جهانی جمهوری اسلامی ایران توجه می‌دهند.

با همین نگاه سال ۱۳۸۷ را سال نوآوری و شکوفایی، سال ۱۳۸۸ را سال حرکت به سمت اصلاح الگوی مصرف، سال ۱۳۸۹ را به عنوان سال همت مضاعف و کار مضاعف، سال ۱۳۹۰ را به عنوان سال جهاد اقتصادی و سال ۱۳۹۱ را به عنوان سال تولید ملّی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی برجسته نمودند.

همچنین در مسیر توجه به قدرت و توان اقتصادی و سیاسی کشور، سال ۱۳۹۲ را سال حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی، سال ۱۳۹۳ را سال اقتصاد و فرهنگ با عزم ملّی و مدیریت جهادی، سال ۱۳۹۵ را سال اقتصاد مقاومتی اقدام و عمل، سال ۱۳۹۶ را با برجسته کردن تولید و اشتغال به عنوان سال اقتصاد مقاومتی تولید و اشتغال، سال ۱۳۹۷ را سال حمایت از کالای ایرانی، سال ۱۳۹۸ را سال رونق تولید و در نهایت، مجدداً روی عرصه تولید ملی تأکید نمودند و سال ۱۳۹۹ را سال «جهش تولید» نامگذاری کردند.

نتایج این نگاه دوراندیشانه، الهی و معطوف به منافع ملی و تلاش دولت‌ها و بخش خصوصی و مشارکت دانشگاهیان در تقویت صنایع کشاورزی، غذایی و انرژی را در تقویت زیرساخت‌های تولید ملی به وضوح می‌بینیم. در شرایط امروز که ویروس کرونا به عنوان یک ویروس فراگیر بیش از ۱۷۰ کشور جهان را تحت الشعاع خود قرار داده است و کشور‌های پیشرفته جهان در اولیات زندگی که مرتبط با مواد غذایی مثل انواع پروتئین ها، لبنیات، سبزیجات و انواع میوه‌ها و تولیدات کشاورزی و تولیدات مرتبط با بهداشت و سلامت دچار بحران شده اند، جمهوری اسلامی ایران از وضعیت بسیار خوب و وفور نعمت‌های مرتبط با احتیاجات مهم زندگی برخوردار است.

در ادامه مسیر باید به این مهم توجه داشته باشیم که لازمه قدرت و قوی شدن ایران، رشد متناسب و توجه به همه مؤلفه‌های جهش اقتصادی است. در واقع، قدرت ایران یک پیکره به هم پیوسته است که نمی‌توان به صورت تک نگارانه و تک علتی به آن نگاه کرد. همانطور که رهبر حکیم انقلاب [۱]از مؤلفه‌های این پیکره با تکیه بر ارزش‌های فردی و اجتماعی اسلام و عمل به احکام اسلامی بر این مبنا تأکید کردند که:

«قوی شدن کشور جزو هدف‌های ماست. این هم از خطوط اصلی نسخه بعثت است؛ این هم از بعثت گرفته شده؛ این هم از قرآن گرفته شده. قرآن می‌فرماید که «وَ اَعِدّوا لَهُم مَااستَطَعتُم مِن قُوَّة [۲]»؛ هرچه می‌توانید قوت را زیاد کنید. حالا این قوت در وهله اول، در نگاه اول، ممکن است قوت نظامی به نظر برسد، لکن ظاهراً خیلی وسیع‌تر از دامنه قوت نظامی است. ابعاد قوت ابعاد وسیعی است؛ ابعاد اقتصادی دارد، قوت اقتصادی، قوت علمی، قوت فرهنگی، قوت سیاسی -که زمینه‌ساز قوت سیاسی، استقلال سیاسی است- و قوت تبلیغی».

یکی از نکات محوری در سخن نوروزی رهبر حکیم انقلاب اسلامی، توجه دادن به «جهش تولید» به عنوان یکی از اجزاء و عناصر مهم قدرت و قوی شدن ایران اسلامی است [۳]که همین بُعد مهم را عنوان شعار سال ۱۳۹۹ قرار داده اند که مناسب است ستاد فرهنگ، ستاد علم و فناوری و شورا‌های تخصصی و کمیسیون‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی بر آن متمرکز شوند و سیاست‌های راهبردی و محوری را جهت طرح در شورای عالی انقلاب فرهنگی، ستاد نقشه جامع علمی کشور، ستاد هماهنگی مهندسی فرهنگی تدوین و پیشنهاد کنند. دوازده محور مهم به شرح ذیل مورد توجه قرار گرفته است که به نظر می‌رسد توجه به آن‌ها موجب تغییرات مهم و اثرگذار هم در مسیر جهش تولید و هم تأثیرگذاری کلیدی بر حرکت به سمت تمدن نوین اسلامی دارد:

جهش اقتصادی در چارچوب نظام معرفتی و ارزشی اسلام: باید در نظر داشت که زیرساخت نظام معرفتی و فکری هر کشور است که زیرساخت ارزشی آن را شکل داده و مسیر حرکت را جهت دهی می‌کند. بر این اساس در جمهوری اسلامی ایران، مبانی معرفتی و اصول اعتقادی اسلام، چشم‌انداز و مسیر حرکت جهش اقتصاد را تعریف کرده و راه را ترسیم می‌کند و نمی‌توان بدون چنین زیرساخت معرفتی در سطوح دیگر به توفیقی دست یافت.

در چنین چارچوبی، توجه به ارزش‌های الهی موجب افزایش توان انسانی و برکت تولید می‌شود: اثر ایمان و تقوا (وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ [۴])، شکرگذاری (لَئِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ [۵]) و یا توبه و استغفار (وَیَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا وَیَزِدْکُمْ قُوَّةً الی قُوَّتِکُمْ [۶]) به عنوان ارزش‌های دینی و اعتقادی در پشتیبانی از توفیق و جهش در تولید و اقتصاد، همان مبانی موجودی است که امروزه غفلت از آن‌ها به مشکلات معیشتی و اقتصادی منجر شده است. بنابراین، انطباق رفتار‌ها و انتظارات مردم با آموزه‌های دینی یکی از راهبرد‌های اصلی جهش تولید اقتصادی است.

تناسب نهاد‌ها و ظرفیت‌ها با ارزش‌های انقلاب اسلامی: در چارچوب جهان بینی الهی، نهاد‌ها و برنامه‌های اقتصادی نیز باید مبتنی بر مبانی ارزشی و جهان بینی اسلامی حرکت کند و این سه محور عمومی مورد توجه قرار گیرد در ساختار‌ها و سازه‌های تولید تدبیر شود: الف) عدم تضاد ظرفیت‌های نهادی و برنامه‌های اجرایی با مبانی و ارزش‌های اسلامی؛ ب) پرهیز از هر نوع وابستگی در تولیدات راهبردی که در صورت تحریم یا موانع همچون قطع ارتباط عملی به دلیل بلایای طبیعی یا ساختگی مثل کرونا که ابعاد نگران کننده چند وجهی دارد، منجر به خطرزایی در نیاز‌های اساسی جامعه مثل غذا، آب، تولیدات مرتبط با سلامت و درمان شود؛ و ج) توجه به این اصل مهم که قوی شدن ایران محصول یک پیکره و نظام واره به هم پیوسته است و ایران قدرتمند محصول نظام سیاسی قدرتمند، علم و فناوری نوآورانه، اقتصاد قوی و فرهنگ قدرتمند است.

تقویت فرهنگ کار [۷]متناسب با جهش تولید: فرهنگ سازی معطوف به تولید مبتنی بر تقویت کار جمعی و روحیه تعاون، تقویت مسئولیت پذیری فردی و اجتماعی، اعتماد اجتماعی ارتباطات سالم بین فردی، بین قومی و بین فرهنگی، تقویت امید به آینده و روحیه نشاط و خودباوری، تقویت عزم ملی، افزایش درک اجتماعی نسبت به ضرورت جهش اقتصادی، ایثار، انضباط اجتماعی، سازگاری اجتماعی، پرهیز از اسراف، اصلاح الگوی مصرف، تقویت روحیه قناعت [۸]، رعایت حقوقی فردی و اجتماعی دیگران، پرهیز از دروغ، تدلیس، تجسس در امور دیگران، انجام کامل کار‌ها و مسئولیت ها، تعهد نسبت به زمانبندی‌ها و از همه مهمتر، تقویت روحیه کار برای رضای خداوند متعال که منجر به کاهش توقعات اجتماعی و عمل بدون حاشیه و تخریب می‌شود.

تغییر الگوواره‌ها و نظام‌های حکمرانی منابع تولید در بستر دوفضایی شدن جهان و توجه به جهان مجازی به موازات جهان فیزیکی: در واقع ما نیازمند اصلاح نگرش به واقعیت جهان در بستر دوفضایی گرایی و تغییر نهاد‌ها و ساختار‌های تولید مبتنی بر دوفضایی بودگی و اصلاح روند‌ها و فرآیند‌های تولید بر مبنی دوفضایی شدن هستیم (عاملی، ۱۳۸۲ الف، ب، ج؛ عاملی، ۱۳۹۰ الف، ب؛ عاملی، ۱۳۹۶ الف، ب؛ عاملی، ۱۳۹۷) که این سه حکایت از الگوواره جدید نظام حکمرانی تولید دارد.

این تغییر تنها شامل حال تولید و نظام تولید نمی‌شود، بلکه شامل کل نظام حکمرانی در حوزه دولت، مجلس و نظام قضایی و زیرشاخه‌های مرتبط با آموزش، پژوهش، سلامت، تشخیص، درمان و همچنین صنعت، خدمات و کشاورزی نیز هست.

در واقع شکل گیری صنعت، کشاورزی و خدمات ۴.۰ منعکس کننده ابعاد ترکیبی فضای فیزیکی و سایبری و حاکمیت هوش مصنوعی بر مدیریت بینابینی فضای فیزیکی و فضای سایبری است.

تقویت فضای مجازی در سطح زیرساخت‌های فنی، حقوقی، فرهنگی و اجتماعی و محتوا و خدمات مبتنی بر فضا‌های ترکیبی فیزیکی و مجازی و توسعه زیر ساخت‌های فناوری به عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل جهش اقتصادی در نظر گرفته می‌شود.

به عبارت دیگر، فیزیکی- مجازی شدن تولید صنعتی، بر استفاده گسترده از فناوری‌های ماشین به ماشین و اینترنت اشیاء برای کمک همزمان به تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان استوار است تا به افزایش خودکارسازی فرایندها، بهبود ارتباطات و نظارت، همراه با خودعیب‌یابی و سطوح جدید تجزیه و تحلیل اطلاعات برای فراهم کردن آینده‌ای غنی از تولید، کمک کند.

صنعت ۴.۰ با دامنه گسترده‌ای از مفاهیم مانند توسعه ماشینی شدن و خودکار شدن، دیجیتالی شدن، شبکه سازی و کوچک سازی [۹]روبروست. فناوری‌های اصلی و محوری صنعت ۴.۰ نیز که پیشران‌های اصلی انقلاب صنعتی چهارم هستند، شامل هوش مصنوعی و بزرگ داده و تجزیه و تحلیل داده، یکپارچگی عمودی و افقی، سامانه‌های سایبری-فیزیکی، روباتیک، شبیه سازی، سامانه‌های تعبیه شده [۱۰]، اینترنت همه پدیده ها، دستگاه‌ها و ماشین‌های خودران، امنیت سایبری، فناوری‌های مجازی سازی، چاپ سه بُعدی، فناوری‌های ابری، فناوری‌های موبایل، ساخت افزایشی [۱۱]، اینترنت صنعتی و نانوفناوری، صنعت واقعیت گسترده [۱۲]و ... می‌باشند. بر این اساس، اصلاح نظام حکمرانی به طور عام و نظام حکمرانی تولید با نگاه خاص، عامل مهم و بنیادین برای جهش تولید و قوی شدن ایرانی اسلامی است.

البته همواره لازم است برای جبران چالش‌ها در فضای فیزیکی- طبیعی (فضای اول) در فضای واقعی- مجازی و برعکس داشتن امکان جبران در فضای فیزیکی- طبیعی (فضای اول) در صورت بحران در فضای واقعی مجازی (فضای دوم) تدبیر نمود.

شرایط کرونایی حاضر، نمونه بارز برای چالش ارتباطی، نه فقط ارتباط انسان با انسان، بلکه ارتباط انسان با طبیعت و اشیاء در فضای فیزیکی- طبیعی (فضای اول) به حساب می‌آید که مکانیسم‌های جبران آن در بسیاری از زمینه‌ها در فضای واقعی- مجازی (فضای دوم) قابل جبران است.

اصلاح ساختار، نظام دیوان سالاری و نظام تشویق و تقویت نوآوری، با توجه به الگوواره حکمرانی دوفضایی حکمرانی اقتصادی و تولید نوع ۴.۰: تجربه کشور‌ها با جهش تولید بالا نشان می‌دهد که این سه محور نقش کانونی و اساسی در جهش تولید داشته اند که این سه حوزه با توجه به ظرفیت فیزیکی – سایبری باید بازسازی شود: الف) اصلاح ساختار و رفع موانع مرتبط با تولید خصوصاً در بخش خصوصی که بتواند در کوتاه‌ترین زمان ممکن مجوز شروع کار را بگیرد و در واردات و صادرات تکلیف روش و شفاف و فرآیند سریع داشته باشد؛ ب) اصلاح نظام دیوان سالاری، فرآیند‌های پیچیده نظام دیوان سالاری منشأ طولانی شدن انجام کار‌های ساده و منشأ ظرفیت ایجاد کردن برای فساد اداری است.

الکترونیک کردن نظام دیوان سالاری، هوشمندسازی و اتوماتیک کردن روند، می‌تواند مسیر حرکت تراکنش‌های اداری را حتی قبل از درخواست و اعلام نیاز به جریان بیاندازد و یک نوع احترام دائمی به حقوق شهروندان را تأمین کند؛ ج) نوآوری و ابتکار‌های جدید که می‌تواند تأمین کننده نیاز‌های اساسی جامعه باشد. نوآوری هم موجب خلق ثروت می‌شود و هم سرمایه انسانی و اجتماعی را به فعلیت در می‌آورد. در یک تقسیم‌بندی، اقتصاد‌ها را می‌توان به دو دسته ابتکاری یا تقلیدی طبقه‌بندی کرد.

علاوه بر این، مفهوم رژیم فناورانه به عنوان پیشران اقتصاد کشور‌ها به این موضوع بستگی دارد که منبع پیشرفت فنی، خارجی (مثلاً پایگاه‌های دانش علمی در دسترس عموم) یا منبعث از قابلیت‌های انباشته شده فناورانه در خود سیستم باشد. این نوع دوم سیستم‌های اقتصادی، به عنوان رژیم‌های کارآفرین مورد استفاده قرار می‌گیرند که با استفاده از تنظیم پارامتر‌های خاص مدیریت می‌شوند.

توجه به تغییر در منطق تولید و بهره وری و بهره مندی از ارزش افزوده تولید دیجیتال (رقومی) متمایل به بی نهایت تولید: سال هاست که تولید دستی جای خود را به تولید مکانیکی و صنعتی داده است. هر دو تولید قبلی، از جنس تولید منوئال، شیئی و فیزیکی هستند که منطق تولید آن یک تلاش به منزله یک تولید است. بر مبنای این واقعیت تولید همواره تابع منطق یک تولید، یک توزیع و یک مصرف بوده است.

در ادامه کار مکانیکی و تبدیل کار مکانیکی فیزیکی به کار مکانیکی دیجیتال (رقومی)، بر بستر اینترنت، فضای سایبرنیتک و مجازی با منطق جدیدی از کار و تولید مواجه شده است که اساساً منطق کار اقتصادی مبتنی بر نظام تک تولید، تک توزیع و تک مصرف را به کار یک تلاش به منزله متمایل به بی نهایت تولید، توزیع و امکان مصرف متمایل به بی نهایت تبدیل کرده است (عاملی، ۱۳۸۵؛ عاملی، ۱۳۸۷؛ عاملی، ۱۳۹۲).

نمونه این نوع تولید و نظام بهره وری و ارزش افزوده را در انواع اپلیکیشن‌های خدمات الکترونیک به وضوح می‌بینیم که نمود آن در خدمات بانکداری، خدمات هوشمند صنعتی، کشاورزی و حتی حوزه مرتبط با آموزش به صورت کاملاً هوشمند، نیمه هوشمند و ترکیبی است.

در یک مثال واضح، انتشار کتاب یا روزنامه فیزیکی که موضوع تیراژ و تعداد انتشار است، در حالیکه انتشار کتاب یا روزنامه دیجیتال (رقومی) بر بستر جهانی اینترنت یا شبکه‌های ملی، منطقه‌ای و جهانی ارتباطی رقومی، به مجرد در معرض گذاری، نشر و توزیع شده و امکان مصرف متمایل به بی نهایت محقق می‌شود.

بر این اساس در نظام بودجه ریزی و برنامه‌ای نیازمند تجدیدنظر و اختصاص اعتبارات لازم برای سرمایه گذاری در اقتصاد دانش بنیان با تکیه بر تولیدات قابل مدیریت بر بستر سایبرنیتک (دیجیتال) و شبکه‌ای هستیم. از این طریق تغییر در منطق تولید، منشأ جهش قدرتمند در حوزه تولید خواهد شد.

تکیه بر ظرفیت‌های بومی و منابع و ذخایر ملی طبیعی و انسانی: منابع طبیعی به عنوان بخش مهمی از سرمایه ملی کشورها، ازجمله محرک اصیل و مهم رشد اقتصادی کشورهاست که قابلیت تبدیل شدن به سرمایه را دارد و استفاده بهینه از آن می‌تواند تأمین کننده استقلال کشور، فراوانی تولیدات موردنیاز زندگی مردم و تقویت کننده درآمد ملی و درآمد سرانه باشد.

تقویت زیرساخت دانشی تولید مبتنی بر سرمایه انسانی ماهر و خلاق و بهره گیری از منابع انسانی و اجتماعی حوزه علم و فناوری کشور: امروز سرمایه گذاری دانشی خصوصاً در حوزه نوآورانه و دانش‌های مرتبط با فضای سایبر و هوش مصنوعی که امکان افزایش تولید را با فراوانی بالا فراهم کند، یک امر مهم و راهبردی است.

سرمایه گذاری در حوزه‌های آموزش و مهارت نیروی انسانی، تحقیق و توسعه و تقویت و حمایت از نیروی انسانی خلاق و نوآور در جهش اقتصادی با رویکرد مذکور از اهمیت زیادی برخوردار است. در مراحل نخست جهش اقتصادی، آموزش و مهارت و پژوهش و توسعه اولویت دارد و در مرحله بعد، خلاقیت و نوآوری و شجاعت علمی شرط تداوم جهش اقتصادی محسوب می‌شود. همانطور که مقام رهبری می‌فرمایند که «ما دانشمند و متخصص و شرکت‌های دانش‌بنیان و افراد مبتکر در کشور زیاد داریم؛ و این جزو مهم‌ترین زیرساخت‌های اقتصادی است در هر کشور؛ یعنی مهم‌ترین زیرساخت اقتصادی برای یک کشور، وجود نیرو‌های انسانی است [۱۳]».

استفاده از ظرفیت مالی و انسانی ایرانیان داخل و خارج از کشور (منبع کردن انبوه جمعیت [۱۴]): اقتصاد‌های نوظهور و دارای بیشترین سرعت رشد که می‌توان آن‌ها را نمونه‌هایی از اقتصاد‌های در حال جهش تولیدی درنظر گرفت، بیش از هر عنصر دیگری، به جلب مشارکت عمومی وابسته است. درحالیکه اقتصاد کلاسیک، به مصرف عمومی وابسته بود، اقتصاد‌های صنعتی نسل چهارم به مشارکت عمومی در تولید وابسته است.

این ساخت اقتصادی جدید، با تغییر در الگو‌های سنتی کسب و کار و تعریف جدید از مرزبندی‌های سنتی اشتغال، فراغت و مانند آن، نیروی اقتصادی مولد بنگاه‌ها را به سطح جهانی توسعه می‌دهد. برآورد‌ها نشان می‌دهد که جامعه ایرانیان خارج از کشور با احتساب نسل دومی‌ها و نسل سومی‌ها از یک جمعیت حدود ۶ میلیون نفری برخودار هستند (شعردوست، ۱۳۹۵) و سرمایه آن‌ها حدود ۴۰۰۰ میلیارد دلار (۴ تریلیون دلار) است [۱۵]که بیش از ۲ درصد بودجه و اعتبارات سالیانه جهان را به خود اختصاص می‌دهد.

این سرمایه عظیم انسانی و مالی همراه با ابرسرمایه انسانی و مالی ایرانیان داخل کشور، امکان بزرگی برای جهش تولید محسوب می‌شود، مشروط به آنکه در روش ها، رویکرد‌ها و فرایند‌های تغییرات اساسی صورت گیرد، به گونه‌ای که انگیزه مشارکت فکری و مالی را به صورت انقلابی افزایش دهد و حس عضویت و اعتماد ملی را از هر روز گذشته تاریخ قدرتمندتر کند.

اصلاح رفتار‌های اقتصادی و زندگی واقع بینانه (اصلاح فرهنگ زندگی): جهش در اقتصاد نیازمند تحول در بعد رفتار اقتصادی هم در سطح نهادی و هم در سطح مردمی است.

مؤسسات اقتصادی ازجمله بخش تولید نمی‌تواند تغییری جهشی و تحولی را تجربه کند، مگر اینکه رفتار‌های اقتصادی و تجاری به میزان متناسب تغییر یابد و از آنجایی که این امر نمی‌تواند اتفاق بیفتد مگر اینکه یک تحول عمیق نهادی رخ دهد، جهش به شکل جدید ساخت عمومی باید از طریق تغییر همزمان طراحی کلان نهادی انجام شود و درنتیجه تغییر حاصل از آن در جهت‌گیری مجدد تفکر، نگرش، ارزش‌های اخلاقی و انتظارات اقتصادی رخ دهد. در شرایط بحران و هنگامی که تغییرات سریع اقتصادی، خارج از کنترل انجام می‌شود.

باید واقع بینانه زندگی کنیم تا شاداب باشیم. وقتی فاصله بین واقعیت از زندگی و توقع از زندگی زیاد می‌شود، با رفتار فردی و اجتماعی ناراحت مواجه می‌شویم. در واقع نگرش ما به زندگی می‌تواند ضریب متفاوتی از رشد تولید را معنا ببخشد. فرهنگ مصرف گرایی، اسراف و تبذیر و در نهایت راضی نبودن از زندگی در همه حال، هر نوع رشد یا جهش اقتصادی را با شکست مواجه می‌کند. اصلاح نگاه به زندگی، راضی بودن از داشته‌ها و البته تلاش کردن برای بهتر و کیفیتر زندگی کردن، اتفاقات مهمی را رقم خواهد زد.

استفاده بهینه از انرژی، صیانت محیط زیست و پرهیز از اسراف (اصلاح الگوی مصرف): وی جی [۱۶]به زبان چینی به معنای چالش و فرصت به معنای دو سوی یک سکه است که نشان می‌دهد یک چالش می‌تواند توسط افراد هوشمند به فرصت تبدیل شود.

مقایسه جهش‌های اقتصاد ملی ایالات متحده، ژاپن و چین نشان می‌دهد که جهش مثبت با مصرف انرژی بالا و جهش منفی با تقاضای انرژی کم همراه بوده است. در اقتصاد چین، در سال ۲۰۰۰ و در دوره جهش مثبت شاهد مصرف بالای انرژی بودیم. با این حال، اگرچه رشد اقتصادی در دهه گذشته برای چین بالا بوده است، اما بهره‌وری استفاده از انرژی در این کشور، رو به زوال بوده است. این یک چالش مهم در توسعه اقتصادی چین است.

تقاضای بالای انرژی از منابع الکتریسیته، زغال سنگ، نفت و گاز و به ویژه سهم بالای استفاده از زغال سنگ در کل مصرف انرژی به تولید مواد شیمیایی و منجر به انتشار آلودگی آب‌ها در این کشور شده که به سلامت و زندگی مردم آسیب جدی رسانده است.

در این صورت، پرسش اساسی برای چین این است که آیا تقاضای انرژی باید رشد سریع خود را برای تحقق رشد اقتصادی در آینده حفظ کند؟ پاسخی که چین به این مسئله داده است، حاوی نکته آموزنده‌ای است. اگرچه جهش تولید الزاما منجر به مصرف بالای انرژی می‌شود، اما مادامی که به بُعد بهره‌وری در مصرف انرژی (مصرف بهینه) توجه نشود، تأثیرات مخرب مصرف بالای انرژی در جامعه و در میانمدت و بلندمدت، بیش از تأثیرات مثبت جهش تولید خواهد بود، لذا همزمان با جهش تولید باید الگوی مصرف بهینه را دنبال کرد. حسب آمار رسمی در سال ۱۳۹۸، ایران بیش از ۲.۵ برابر میانگین مصرف جهانی انرژی مصرف می‌کند.

شاخص شدت مصرف انرژی ایران ۰.۶۳ درصد است و بعد از ایران، روسیه و عربستان سعودی به ترتیب با شاخص شدت انرژی ۰.۵۳ و ۰.۵۱ درصد بالاترین مقدار شاخص شدت انرژی را به خود اختصاص داده‌اند. در واقع یکی از چالش‌های جهش تولید، تخریب محیط زیست است که منجر به تخریب همه موجودات و پیامد‌های بزرگ محیط زیستی، انسانی و اجتماعی می‌شود.

جهش به عنوان روند مستمر: موضوع مهم در الگو‌های جهش اقتصادی در حوزه تولید اقتصادی و به تبع آن، رشد اقتصادی، موضوع «استمرار [۱۷]» آن و این مخاطره است که به زودی تحول منجر به جهش اقتصادی به پایان خواهد رسید، مگر آن که برای ایجاد جهش مداوم، «گوناگونی [۱۸]» جدیدی ایجاد شده باشد که زمینه‌های متنوعی برای انتخاب و همچنین رانش ارائه نماید. این امر به ویژه برای الگو‌های رشد اقتصادی بسیار مهم است که در آن ماهیت پایای روند تغییر فناورانه مهمتر از سایر جنبه‌هاست؛ بنابراین لازم است توجه زیادی به نحوه تحقق نوآوری توسط بنگاه‌ها، به صورت فردی و جمعی انجام شود. سیستم‌ها و ازجمله سیستم‌های اقتصادی همواره تمایل به پایایی دارند.

یک سیستم، بدون اصل پایایی قادر به بازتولید خود نیست و این پارادوکس جهش است. در واقع، مهمترین پرسش در طراحی الگو‌های جهش تولید و رشد اقتصادی این است که چطور می‌توانیم در عین حفظ ثبات، پویایی ضروری به عنوان اصل اساسی جهش را ایجاد کنیم؟

 امید است با لطف و هدایت الهی و بهره گرفتن از راهبرد‌های حکیمانه رهبر فرهیخته و الهی جمهوری اسلامی ایران و همدلی و همکاری قوای سه گانه، مردم شریف ایران و همه اندیشمندان و جامعه علمی و با الهام از خون شهدای با عظمت دوره انقلاب و جنگ تحمیلی و مدافعان حرم بتوانیم مسیر علمی و تخصصی را برای رشد و پیشرفت جمهوری اسلامی ایران طی کنیم. بدیهی است این اقدامات با هدف استقرار جامعه اسلامی، تقویت کیفیت زندگی مردم و دست یافتن به تمدن نوین اسلامی صورت می‌گیرد و سزاوار است که گام‌های مهم و موثری در سال ۱۳۹۹ برداشته شود.

در آستانه ورود به قرن ۱۵ با پشتوانه تمدن هزاره‌ای که شواهد بزرگی از فرهنگ، فرهیختگی و توانمندی را در خود نهفته دارد، قرار گرفته ایم که اقتضا می‌کند، از تجربه‌های تلخ و شیرین این سرزمین حکیم پرور بهره گرفته شود و توان همه ملت شریف ایران و با الگوی اسلامی انقلابی پرچم عزت‌مند جمهوری اسلامی ایران پر فروغ‌تر از گذشته بر افراشته و بالنده باشد.

نظرات کاربران

هشدار: افزایش مراجعه به مراکز درمانی تهران
پیش بینی وضع آب و هوا تا پایان هفته
بخشنامه مهم سازمان بورس: کاهش دوباره در ضریب خرید اعتباری
نرخ بیکاری پارسال چند بود؟
درخواست نفتی روسیه از عربستان و امریکا چیست
مصوبه تعویق مجامع بورسی + متن
یک نکته درباره مبتلایان به کرونا
نشانه جدید ابتلا به کرونا چیست؟
یادداشت شهردار تهران در گاردین | مخرب گر اصلی در روند مبارزه ایران با کرونا
یادداشت جدید همتی + تصویر | همراهی نظام بانکی با فعالان صنعت گردشگری
دو پزشک ایرانی که در صدر اخبارند | مطالعات ایران در تولید واکسن و درمان کرونا
عراق: کرونا را مهار کردیم
غربالگری کرونا در تهران الزامی شد
4 نکته سازمان جهانی بهداشت برای مبارزه با کرونا: ماسک کمک می کند
کدام بورسی به وزارت کشور در دورکاری کمک کرد
طرح تعطیلی یک ماهه به جلسه علنی مجلس میرود
کاهش مصرف روزانه بنزین در نوروز امسال
آیا ایران به واردات تجهیزات برای مقابله با کرونا نیاز دارد؟
هنرمندان سرمایه یک بورسی را افزایش می دهند
وزارت اقتصاد همچنان حامی بورس است
قابل توجه فرابورسی ها | حداکثر سفارشی که میتوانید بدهید + بخشنامه
معاملات کدام دو نماد بورسی تایید نشد
چقدر پول حقیقی امروز به بازار سهام آمد
اطلاعیه « زاگرس » درباره واحدهای تولیدی
یک بورسی دیگر ضدعفونی تولید می کند
اقلام جدید ممنوعه صادراتی برای مبارزه با کرونا + جدول
زمان و مکان برگزاری مجمع دو سیمانی
چرا باید بیشتر از قبل آب بنوشیم؟
چند شرکت دانش بنیان در اصفهان با کرونا مبارزه می کنند
نشست «اوپک پلاس» به ۲۰ فروردین موکول شد