تعلیق ریسک سیستماتیک

دیده‌بان بورس شنبه (23 دی)
دیده‌بان بورس شنبه (23 دی)

شاخص کل بورس تهران در حالی رشد آرام 0.3 درصدی را در هفته گذشته پشت سر گذاشت که سهامداران روزهای پراسترسی را تجربه کردند. نهایت انتظار برای تصمیم ترامپ درباره برجام به پایان رسید و وی بار دیگر تعلیق تحریم‌های هسته‌ای را این بار با شروط جدی‌تری تمدید کرد. باید دید واکنش بازارها به این اقدام چیست و آیا آمریکا می‌تواند در جهان واقعی به طور یک‌جانبه نظرات و تصمیمات خود را اعمال کند یا خیر.

سیاه و سفید تصمیم ترامپ: شب گذشته، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا بار دیگر تعلیق تحریم‌های هسته‌ای علی ایران را تمدید کرد. این اقدام ریسک سیستماتیک بازار سهام را به تعویق انداخت، اما همان‌طور که پیش‌تر نیز به آن اشاره شده بود، نمی‌توان به طور کلی از این ریسک و سنگ‌اندازی‌های آمریکا غافل شد و آن را نادیده گرفت. همچنین ترامپ، تحریم‌های جدیدی علیه اشخاص و شرکت‌های ایرانی اعمال کرد، سناریویی که پیش از این «دنیای بورس» بر آن تاکید کرده بود.

اما وجه نامطلوب بیانیه ترامپ، شروط جدید برای پایداری برجام بود؛ جایی که وی نه تنها به کنگره آمریکا، بلکه به متحدان اروپایی خود اولتیماتوم داد. به گفته وی باید مفادی در برجام که ناقص هستند اصلاح شوند و اگر کشورهای اروپایی و کنگره در این زمینه همراهی نکنند، آمریکا به تنهایی از برجام خارج خواهد شد. وی در این خصوص تاکید کرده که هر زمان به این نتیجه برسم که اصلاح برجام غیرممکن است بی‌درنگ آمریکا را از این توافق خارج می‌کنم. بنابراین، مهلت 120 به کشورهای اروپایی و کنگره نیز ممکن است از سوی وی نقض شود. در سمت مقابل، واکنش وزیر امور خارجه کشورمان، محمد جواد ظریف نیز درخور توجه است که برجام را غیرقابل مذاکره خوانده و تغییر در مفاد آن را بی‌معنا شمرده است.

دو رویکرد می‌توان به این رویداد داشت؛ نخست آنکه در نگاهی تاریخی، بعضا روسای جمهور آمریکا با خصوصیات نسبتا مشترک با ترامپ وجود داشته‌اند که توانسته تصمیمات یک‌جانبه‌ای را در برخی مسائل بگیرند. به عبارت دقیق‌تر، افرادی مثل روزولت یا نیکسون در گذشته توانسته‌اند قدرت آمریکا را به دنیا تحمیل کنند و تصمیمی بر خلاف نظر سایر قدرت‌های جهان بگیرند. این بار نیز ترامپ ممکن است بخواهد تکرار یک رئیس جمهور تندرو باشد که البته نتیجه اقدامات همه آنها در بلندمدت به زیان آمریکا بوده است.

اما در نگاه دوم باید به نکات مختلفی از جمله کاهش قدرت آمریکا در جامعه جهانی توجه کرد. همچنین، تجربیات آمریکا از اقدامات گذشته برخی رئیس‌جمهورهای لجوج افزایش یافته و در نتیجه موانع بیشتری در بدنه قدرت برای تصمیم‌های یک‌جانبه وجود خواهند داشت. همچنین، ترامپ در مسائل مختلفی دائما مدعی می‌شود و اقدامی انجام نمی‌دهد؛ به عنوان مثال درباره کره شمالی که اکنون آماده مذاکره شده بارها تهدید به جنگ و ورود مستقیم کرده است. به عبارت دقیق‌تر، وجهه نامطلوب ترامپ در جامعه جهانی و همچنین کینه‌هایی از گذشته میان سایر قدرت‌های جهان علیه قدرت مطلق ماندن آمریکا وجود دارد احتمال عدم همراهی سایر قدرت‌ها با آمریکا در مساله برجام را تقویت می‌کند. امری که مشاوران و اطرافیان ترامپ کاملا به آن واقف هستند و شاید دلیلی که تاکنون برجام را حفظ کرده همین نگرانی از منزوی شدن آمریکا در جامعه جهانی است و می‌تواند در آینده نیز برای این معاهده مصونیت ایجاد کند.

در این شرایط، فاینانس مالی 5 میلیارد یورویی میان ایران و ایتالیا قابل توجه است که حتی رئیس کل بانک مرکزی آن را اطمینان از ثبات مالی ایران عنوان می‌کند. این برداشت البته مختص ولی الله سیف نیست، بلکه اهالی بازار ارز نیز در سخنان خود چنین اقدامی را به معنای حمایت اروپا از برجام عنوان کرده‌اند. هرچند اقدامات ترامپ علیه ایران ورود سرمایه‌گذار خارجی به کشورمان را دشوار می‌کند، اما حمایت‌های این‌چنینی از طرف اروپا سناریوی دوم درباره حفظ برجام را تقویت می‌کند.

در سوی دیگر، سازمان ملل عنوان کرده که ایران تحریم تسلیحاتی یمن را نقض کرده است که می‌تواند تسهیل‌کننده فشار بر کشورمان از سوی آمریکا و عربستان در مسائل غیر از توافق هسته‌ای باشد.

به هر حال، آخرین تجربه ایران که با افزایش ریسک برجام مواجه بود به مهر امسال برمی‌گردد. جایی که تهدیدهای ترامپ و عدم تایید پایبندی ایران به برجام، در ابتدا موجب احتیاط معامله‌گران شد، اما به سرعت حمایت عوامل بنیادین این ریسک غیراقتصادی را به حاشیه برد. به طوری که در هفته‌های پس از آن شاهد رکوردزنی‌های متعدد تاریخی در بورس تهران بودیم. باید دید این بار واکنش سهامداران به این رویداد سیاسی چه خواهد بود.

نگاه متفاوت به مسیر هفتگی بورس: در این میان، دو نگاه در نظرسنجی هفتگی «دنیای بورس» مشاهده می‌شود. بخش مهمی از کارشناسان روند کم‌نوسان و بالا بودن ریسک غیراقتصادی را عامل جدی این روند ارزیابی می‌کنند. این در حالی است که معامله‌گران تالار شیشه‌ای، به صعود بورس امیدواری بیشتری دارند.

قیمت‌های جهانی در اوج: در بازار جهانی، قیمت کالاها همچنان در اوج به سر می‌برند و بعضا رکوردهای جدیدی را تجربه کردند. در این میان و به طور خاص نفت و فلزات روی و آلومینیوم را می‌توان نام برد. شاخص برنت با لمس کانال 70 دلاری در پایان معاملات هفتگی به قیمت 69.8 دلار بر بشکه معامله شد. روی نیز که کانال 3400 دلاری را نیز تجربه کرده بود در پایان در قیمت 3390 دلار بر تن ایستاد. آلومینیوم نیز با رشد قیمتی محسوسی بالاتر از 2220 دلار به ازای هر تن معامله شد. مس اما وضعیت آرام‌تری داشت و در کانال 7100 دلاری به نوسان خود ادامه داد. در بازار پتروشیمی‌ها، متانول و اوره نیز سطوح مطلوب قیمتی خود را حفظ کردند. بنابراین، همچنان جذابیت شرکت‌های کالایی در بورس تهران حفظ شده است که باید دید با به تعویق افتادن ریسک سیستماتیک، چگونه واکنشی در این خصوص شکل می‌گیرد.

یورو جهانی در سقف سه‌ساله: در بازار ارز جهانی، صعود نرخ برابری یورو به دلار به بالاترین حد در سه سال اخیر جالب توجه بود. امری که در کنار افزایش نرخ برابری پوند به دلار باعث افت محسوس شاخص دلار شد. این شاخص با کاهشی محسوس به کمتر از 91 واحد رسید که خود عاملی بر رشد قیمت کالاها در هفته گذشته محسوب می‌شود.

عقب‌نشینی در بازار ارز: هم‌زمان در معاملات پشت خط بازار ارز که به طور غیر رسمی دلار را در فضای مجازی معامله می‌کنند، نرخ دلار کانال 4400 تومانی را واگذار کرد. بخش عمده معامله‌گران ریسک مربوط به برجام را کاهشی ارزیابی کرده و سخنان ترامپ را در عمل ناکارامد عنوان می‌کنند. این مساله باعث شد تا روند اصلاحی نرخ ارز از روز گذشته شکل بگیرد. در این شرایط، افت شاخص دلار می‌تواند به کاهش این نرخ کمک کند.

هفته گزارش‌ها: در سوی دیگر شاید مهم‌ترین موضوع این روزها که بتواند سوخت جدیدی برای بازار سهام باشد گزارش‌ها 9 ماهه شرکت‌ها است. دقیقا مشابه مهر که عدم پایبندی ایران به برجام از سوی ترامپ اعلام شد و گزارش‌های 6 ماهه سوخت تازه‌ای برای صعود بورس شدند. این بار نیز کیفیت گزارش‌های 9 ماهه می‌تواند اثرگذاری محسوسی بر بازار سهام داشته باشد که با نزدیک شدن به پایان دی ماه ترافیک بیشتری از این گزارش‌ها تجربه خواهد شد.

نمودار روز شاخص کلبیشتر

نمودار روز شاخص کل فرابورسبیشتر